Trafik Cezalarının Artırılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Teklifin genel gerekçesi, trafikte doğrudan can güvenliğini tehlikeye atan davranışlar için “hedefli ve kademeli” yaptırım yaklaşımını benimsiyor. Amaç, tüm cezalara toptan artış yerine risk düzeyi yüksek ihlallerde cezayı ağırlaştırıp uygulamayı netleştirmek; böylece hem belirliliği güçlendirmek hem de sahadaki denetimi etkinleştirmek. Gerekçe, tescilsiz veya sahte plakalı araçtan şerit/ters yön ihlaline; “makas”, konvoy ve “dur” ikazına uymamaktan kırmızı ışık, hız, alkol-uyarıcı madde etkisi, takip mesafesi ve kavşak önceliği ihlaline; motosikletle akrobatik hareket, “drift” ve izinsiz yarıştan gürültü, araç içi ekran/ses cihazı ve telefon kullanımına kadar geniş bir listeyi “caydırıcılık artırımı” odağıyla sıralıyor. Emniyet kemeri ve koruyucu donanım, belediye sınırlarındaki mevzuata aykırı yolcu taşımacılığı ile geçiş üstünlüğünün keyfi kullanımı da bu çerçevede sayılıyor. Teklifte sosyal medyada trafik ihlallerini özendiren paylaşımlara idari yaptırım, tutanaklarda görevlinin isim yerine “personel tanıtım numarası”nın yer alması, ağırlık-boyut denetimini engellemenin ayrıca yaptırıma bağlanması, kış lastiği kuralının kapsamının genişletilmesi ve ölümlü/yaralanmalı kazadan izinsiz ayrılmaya hapis yaptırımı gibi başlıklar da dikkat çekiyor. Motorlu bisikletler zorunlu trafik sigortasına dahil edilirken, yabancıların ödenmemiş cezalarının sınır kapılarında tahsiline yönelik hükümle tahsilat etkinliği hedefleniyor. Genel yaklaşım “tüm cezalara otomatik zam değil; riskli ihlalde kademeli artış” olarak özetleniyor.

Muhalefet Şerhleri

CHP, güvenliği doğrudan ilgilendiren ihlallerde yaptırım artışını ilkesel olarak yerinde bulurken, bir maddenin aynı anda para cezası, araç men ve ehliyete geçici el koyma gibi yaptırımları biriktirdiği durumlarda ölçülülük ilkesinin titizlikle korunması gerektiğini vurguluyor. Özellikle seyir halinde telefon, araç içi gürültü/ekran cihazları ve hız ile “tekrar” rejiminde delil standartları (EDS/radar/kamera), değişken hız limitleri ve itiraz süreçlerinin açık yazılması talep ediliyor. Bu vurgu, telefon kullanımına kademeli ceza ve ehliyete el koymanın iade koşullarındaki “tüm cezalar tahsil” bağlantısıyla ve araç içi cihazlarda 30 gün trafikten men düzeniyle örtüşüyor.

DEM Parti, caydırıcılık hedefini kabul etmekle birlikte ceza miktarlarının yükselmesiyle ehliyete el koyma ve araç menin aynı maddelerde birikmesinin orantısız sonuç doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Konvoy/ yolu kapatma, izinsiz yarış ve motosiklette akrobatik hareketler gibi başlıklarda eğitim, farkındalık ve hedefe yönelik denetim olmadan salt cezalandırmanın davranış değişikliği üretmeyebileceği; ihlali özendiren içeriklere idari yaptırım getirilirken ifade özgürlüğü sınırlarının uygulamada korunması gerektiği belirtiliyor.

İYİ Parti, hız, telefon, drift/yarış gibi yüksek riskli ihlallerde “hedefli ve kademeli” artış yaklaşımını genel olarak destekliyor; ancak delil toplama standartları, itiraz-inceleme süreleri ve psikoteknik/sağlık değerlendirmesi gibi eşikler netleşmediğinde uygulama birliğinin sağlanamayacağını not ediyor. Takograf–taksimetre–hız sınırlayıcı rejimindeki müdahale yasağının teknik denetim kapasitesiyle desteklenmesi ihtiyacına da dikkat çekiliyor.

Yeni Yol Partisi, politikayı genel hatlarıyla desteklerken KOBİ’ler ve kiralama sektörü açısından uygulanabilirlik-maliyet dengesini öne çıkarıyor. Kiralık araçta muhatabın kiralayan olarak belirlenmesi ve yabancıların ödenmemiş cezalarının sınırda tahsili gibi düzenlemelerin etkinlik getireceği; fakat sözleşme, sigorta ve uluslararası işlem kolaylığı boyutlarının açık standartlarla güvenceye alınması gerektiği belirtiliyor. Kış lastiği yetkisinin müştereken düzenlenmesi ve denetim kapasitesinin güçlendirilmesi de vurgular arasında.

Teklifle Gelen Değişiklikler

Otoyollardan sorumlu trafik birimleri, İçişleri Bakanı uygun görürse kendi sahasıyla sınırlı olmak üzere “genel zabıta” olarak da görevlendirilebilecek. Amaç; jandarma - polis - trafik hatlarında yetki tereddütü bırakmadan tek kanaldan hızlı müdahale.

İlk tescili elektronik ortamda yapılan araçlar için eski bekleme kuralı kaldırılıp satıştan itibaren 3 gün içinde tescil zorunluluğu getiriliyor. Kayıt dışı kullanım ve muhatap tespiti hızlanıyor.

Hurdaya çıkarılmış araçların trafiğe çıkması halinde verilecek ceza 2018 TL’den 46 bin TL’ye yükseltiliyor. Tescil belgesi ve plakası olmadan trafiğe çıkan araçlara verilecek ceza ise 1002 TL’den 46 bin TL’ye çıkarılmaktadır.

Yönetmeliğe aykırı plaka takanlara 4 bin TL ve araç uygun hale gelene kadar trafikten men; plakanın okunmasını bozacak değişiklik yapanlara 140 bin TL ve 30 gün men, bir yıl içinde iki ve üzeri tekrarda her seferinde 280 bin TL ve 60 gün men uygulanıyor.

Tescilli aracı plakasız kullanan kişilere 46.000 TL para cezası verilecek ve araç 30 gün süre ile men edilecek. Bu ihlalin tekrarlanması halinde ise 140 bin TL ceza ve 60 günlük men süreleri uygulanacak.

Tescilli araca başka plaka takanlara 140 bin TL ve 30 gün men; bir yıl içinde iki ve üzeri tekrarda her seferinde 140 bin TL ve 60 gün men öngörülüyor. Ayrıca sahte plaka kullanımında TCK’da resmi belgede sahtecilik hükümleri gündeme gelebiliyor.

Ağır vasıtalarda takograf, taksilerde taksimetre ve belirlenen araçlarda hız sınırlayıcı zorunlu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın belirledikleri dışındaki cihazlar ile yanlış veri üretecek müdahaleler yasak. İhlalde idari para cezasına ek olarak 60 gün araç men uygulanıyor.

Şehiriçi ve belediye mücavir alanı içerisinde yolcu ve yük nakliyatı yapanlarda takoğraf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmazken takograf bulundurma zorunluluğu 3500 kilogramdan fazla olan her taşıt için getiriliyor. Bu şartlara uymayan sürücülere 75 bin TLidari para cezası uygulanacak.

Araç üzerindeki uygunsuz teknik değişiklikler para cezası ve eksiklik giderilene kadar men ile karşılanıyor; takograf verilerinin işyeri/veri tabanı üzerinden denetimi ve müşterek yetkiler düzenleniyor.

Sürücü belgesine sahip olmadan motorlu araç kullanan kişilere 40 bin TL ceza verilecek.

Sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren alındığı ya da iptal edildiği halde taşıt kullananlara 200 bin TL ceza verilecek.

Kavga etmek için araçtan inme konusuna kanunda yer veriliyor ve bu eylem yasaklanıyor. Bu kuralı ihlal eden sürücülere 180 bin TL ceza verilecek.

Kırmızı ışık ihlali yapan sürücülere yönelik verilen cezalar artırılıyor. Bir yıl içinde üç ihlal yapanm sürücünün sürücü belgesi 30 gün, dört ihlal yapanların belgesi 60 gün, beş ihlal yapanların belgesi 90 gün süreyle geri alınacak.

Bu kapsamda geri alınan sürücü belgeleri geri alma süresi sonunda sürücünün psikoteknik değerlendirmeden geçirilerek sürücü belgesi almasına mani hali olmadığının anlaşılması artıyla iade edilecek.

Bir yıl içinde altıncı kez kırmızı ışık ihlali yapan kişilerin sürücü belgeleri iptal edilecek.

İkinci ihlalde 10 bin, üçüncü ihlalde 15 bin, dördüncü ihlalde 20 bin, beşinci ihlalde 30 bin, altıncı ihlalde ise 80 bin TL idari para cezası kesilecek.

Görevlinin “dur” ihtarına rağmen kaçanlara 200 bin TL idari para cezası uygulanacak ve sürücü belgelerine 60 gün süreyle el konulacak. Ayrıca araç da 60 gün boyunca trafikten men edilecek.

Alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen kişilere verilecek ceza 25 bin TL’ye yükseltiliyor. İkinci tekrar halinde 50 bin TL üç ve üçten fazla olması halinde 150 bin TL ceza verilecek.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülere 150 bin TL idari para cezası uygulanacak ve sürücü belgesi iptal edilecek. Bu kişiler hakkında ceza kanunu hükümlerinin ayrıca uygulanacağı da maddede belirtiliyor.

Bu madde kapsamında iptal edilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için sürücü kurslarına devam etmeleri ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almaları gerekecek. Bu kişilerin sürücü kurslarında eğitime başlayabilmeleri için belgenin iptal edildiği tarihten itibaren en az beş yıl geçmiş olması, bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması sürücülerin psikoteknik değerlendirmeden geçmesi ve resmi sağlık kurumlarından sürücülüğe engel hali bulunmadığını gösteren sağlık kurulu raporunun sürücü kursuna ibrazı zorunlu olacak.

Ticari sürüşte yorgunluk kaynaklı riskleri azaltmak için AET örnekleriyle uyum sağlanıyor; hem sürücü hem işleten için açık sorumluluk yazılıyor.

Günlük taşıt kullanım sürelerinin aşılması halleri kademeli olarak cezalandırılıyor.

Hız sınırı aşıldıkça artan kademeli para cezaları devreye giriyor; belirli eşiklerde geçici ehliyete el koyma, otoyol–köprü–tünelde ise iki kat yaptırım uygulanıyor. Beşinci el koymadan sonra iade, psikoteknik ve psikiyatri muayenesi şartına bağlanıyor.

Takip mesafesi kuralını ihlal eden sürücülere 5 bin TL para cezası verilecek.

Yolcu/eşya taşımacılığı dışındaki bazı araç grupları da kapsama alınıyor; usul ve denetim Ulaştırma ile İçişleri Bakanlıklarının müşterek düzenlemesiyle yürütülecek.

Tek teker, sele üzerinde ayağa kalkma, aracı kendi etrafında döndürme gibi akrobatik manevralar yapanlara 46 bin TL idari para cezası verilecek ve ehliyetlerine altmış gün süre ile el konulacak; ehliyetlerin iadesi psikoteknik ve tüm cezaların tahsili şartıyla mümkün olacak. Son ihlal tarihinden itibaren 5 yıl içinde ikinci kez aynı cezayı yiyenlerin ise ehliyetleri iptal edilecek.

İzinsiz yarış düzenleyenlere 16 bin TL katılanlara 46 bin TL idari para cezası, 2 yıl ehliyete el koyma ve 60 gün araç men uygulanıyor. İade için psikoteknik ve tüm cezaların tahsili zorunlu; tekrarında iptale kadar giden merdiven kuruluyor.

Drift yapanlara verilecek ceza 140 bin TL’ye yükseltiliyor.

Geçiş üstünlüğünü keyfi kullananlara uygulanan idari para cezası 46 bin TL’ye çıkarılıyor.

Yönetmelik şartlarına aykırı ses, müzik, görüntü ve haberleşme cihazı bulundurma/kullanma yasak. İhlalde 21 bin TL idari para cezası ve 30 gün araç men uygulanıyor; sürücünün görüş alanındaki ekranlar için açık yasak getiriliyor.

Telefonu elde kullanmanın ilk ihlalinde 5 bin TL ceza kesiliyor; bir yıl içinde tekrarlarda ceza kademeli artıyor (10 bin ve 20 bin TL) ve üçüncü ihlalden itibaren 30 gün ehliyete el koyma uygulanıyor. İade, tüm cezaların tahsiline bağlı.

Zorunlu haller dışında trafik zabıtasının izni alınmadan olay yerini terk eden sürücüler 1–3 yıl arası hapisle karşılaşacak.

Motorlu bisikletler zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamına alınıyor; e-skuter ve bisikletin şerit/yol kullanımı hükümleri berraklaştırılıyor. İdari para cezası karar tutanakları ve diğer tutanaklarda görevlinin adı yerine personel tanıtım numarası yer alacak. Amaç; standardizasyon ve güvenlik.

Türkiye’de kesilip tahsil edilemeyen cezalar, kişinin ülkeye yeniden girişinde tahsil edilecek; tahsil gerçekleşmezse giriş işlemlerinde yaptırım uygulanabilecek.

Kiralık araçla işlenen ihlaller, Kiracının kimliği ve adresi tespit edilebiliyorsa kiralayan adına düzenlenip ondan tahsil edilecek.

Belirli ihlallerde 30 güne kadar ehliyete el koyma, bir yıl içinde tekrarında cezanın iki katına çıkarılması ve iade için tüm idari para cezalarının tahsili şartı getiriliyor.

Trafik kurallarını ihlale özendiren görüntülerin basın–internet–sosyal medyada alenen yayılması idari yaptırıma bağlanıyor; 25 bin TL ceza öngörülüyor. (Haber - ihbar niteliğindeki yayınlar kapsam dışı.)

Takograf zorunluluğu getirilen araçlar için model yılına göre kademeli takvim belirleniyor; ilgili yönetmelik yürürlüğe girene kadar mevcut düzenlemelerin kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanacak. Büyükşehir ve belediye sınırları içindeki bazı araçlar için ilk tescilden itibaren 1 yıl muafiyet öngörülüyor.