Şehit ve Gazi Haklarında 9 Maddelik Değişiklik

Şartlar: yaralanmanın "hafif nitelikte olmadığı" ve mevcut sağlık durumuyla arasında illiyet bağı bulunduğu, en az bir adli tıp uzmanının yer aldığı sağlık kurulu raporuyla tespit edilmeli. Rapor ücretsiz olacak. Ama iki önemli sınır var: düzenleme yalnızca yürürlükten önce meydana gelen olaylara bir defaya mahsus uygulanacak ve başvurular bir yıl içinde yapılmak zorunda.

6. Yeniden muayene yaşı 55'e çıkıyor (Madde 6) Er ve erbaşların, durumları ağırlaştığında yeniden muayene talep etme hakkı bugün "askerlik çağı dışına çıkma" ölçütüne bağlı, komisyonda bunun fiilen 41 yaş olduğu ifade edildi. Teklif bunu 55 yaşın doldurulmasına çekiyor. Patlama kaynaklı işitme kaybı, omurga-eklem hasarları ve psikiyatrik tabloların yıllar sonra ortaya çıkması yaygın olduğu için bu genişleme önemli görülüyor.
7. 15 Temmuz'da yaralanıp malul sayılmayanlara aylık (Madde 7) 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsü sırasında gazilik unvanı verilen ama malul sayılmayan kamu görevlileri ve sivillere de 17.135 gösterge üzerinden aylık bağlanacak. Bu maddede 5 inci maddedeki gibi bir yıllık süre veya "bir defaya mahsus" kaydı yok.

8-9. Yürürlük ve yürütme (Madde 8-9) Parasal maddelerin çoğu yayımı takip eden ödeme döneminden geçerli olacak; 5 inci madde ise 1/9/2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girecek.

Paraya Çevirince Ne Kadar?

Komisyon raporundaki ek görüş, 2026'nın ikinci yarısı için geçerli memur aylık katsayısı (1,575512) ve net asgari ücret (28.075,50 TL) üzerinden şu hesapları veriyor:

Şehit anne ve babalarına bağlanacak toplam aylığın tabanı 28.075,50 TL olacak. Bakıma muhtaç gazi ve malullere yapılan ödeme ise 56.151,00 TL'den 70.188,75 TL'ye çıkacak; aradaki fark aylık 14.037,75 TL.

3713 sayılı Kanun kapsamındaki taban aylık, 35.398 gösterge karşılığı yaklaşık 55.770 TL'ye denk geliyor. Bu rakam dikkat çekici, çünkü aynı dönemde net asgari ücretin iki katı 56.151,00 TL, yani teklifin taban olarak öngördüğü tutar, yürürlüğe girmeden önce dahi net asgari ücretin iki katının bir miktar altında kalıyor.

Malul sayılmayıp derece tespiti yapılanların aylıklarında ise en üst basamak yaklaşık 35.263 TL'den 42.993 TL'ye, en alt basamak yaklaşık 23.028 TL'den 28.076 TL'ye yükseliyor. En alt basamağın 2026 net asgari ücretiyle neredeyse birebir örtüşmesi, tablonun bilinçli olarak asgari ücrete kalibre edildiğini gösteriyor.

Teklifin en yeni hakkı olan, malul sayılmayan yaralılara bağlanacak aylık ise yaklaşık 26.996 TL. Bu tutar net asgari ücretin yaklaşık %96'sı düzeyinde; TÜRK-İŞ'in aynı dönem için açıkladığı dört kişilik aile açlık sınırı 36.939,87 TL ile karşılaştırıldığında yaklaşık %27 daha düşük.

Ek görüşte, yürürlüğün yılın ilk yarısına denk gelmesi halinde tüm bu tutarların yaklaşık %12 daha düşük gerçekleşeceği de belirtiliyor.

Teklif Sahipleri

Teklifin ilk imza sahiplerinden İzmir Milletvekili Mehmet Ali Çelebi, komisyonda iki yıllık bir çalışma yürütüldüğünü; 20'den fazla kurumla, 25'ten fazla sivil toplum kuruluşunu temsil eden 80'den fazla temsilciyle görüşüldüğünü ve teklifin 7 başlıkta 10 farklı grubun talebine çözüm getirdiğini anlattı.

Teklife ilkesel bir itirazı olmadığını belirten bir komisyon üyesi de rapora ek görüş ekledi. Bu görüşte teklifin en özgün yanı, Türk sosyal güvenlik hukukunda bugüne kadar sistematik biçimde tanınmamış olan "malul sayılmayan yaralı" kategorisinin ilk kez normatif düzeye taşınması olarak tanımlanıyor. Aynı görüşe göre teklif, son dönemde sık başvurulan "torba" tekniğinden ayrılıyor: dokuz maddenin tamamı tek bir konu ekseninde kuruluyor.

Eleştiriler Ne Yönde?

Rapora üç ayrı muhalefet şerhi eklendi. Dikkat çekici olan şu: üç şerhin hiçbiri teklifin yönüne karşı değil, üçü de aylık artışlarını ve malul sayılmayanlara hak tanınmasını "yetersiz olsa da olumlu" buluyor. İtirazlar daha çok kapsam, süreklilik ve usul üzerine:

Usul: Teklifin sunulduktan iki gün sonra komisyonda görüşülmesi, tali komisyonların görüş oluşturmasına elverişli bir takvim işletilmemesi, alt komisyon önergesinin reddedilmesi, etki analizinin yapılmaması ve düzenlemenin muhataplarının, gazilerin, şehit yakınlarının, derneklerin, komisyonda dinlenmemesi.

Kapsam: 5 inci maddenin yalnızca belirli personel gruplarını kapsaması; aynı görev nedeniyle zarar gören sivillerin, Emniyet Hizmetleri Sınıfı dışındaki kamu personelinin, sözleşmeli ve geçici personelin dışta kalması. Ayrıca işitme kaybı, travma sonrası stres bozukluğu gibi "görünmeyen" yaralanmaların kapsanmaması.

Süre ve tarih eşiği: Bir yıllık başvuru süresinin, yıllar öncesine ait kayıtlara ulaşmakta zorlanacak kişiler için yetersiz olduğu; düzenlemenin yalnızca yürürlükten önceki olaylara uygulanmasının, aynı yaralanmanın bir gün sonra meydana gelmesi halinde farklı sonuç doğuracağı.

Tutarlar: 17.135 göstergelik aylığın net asgari ücretin altında (yaklaşık %96,2'si) kalması; 35.398 göstergelik tabanın net asgari ücretin iki katının altında olması; gösterge rakamlarının otomatik güncelleme mekanizmasına bağlanmaması. Ek 3 tablosunun 2017'den bu yana hiç güncellenmemiş olduğu, dolayısıyla %21,9'luk artışın dokuz yılın enflasyonunu telafi etmediği belirtiliyor.

Statü eşitsizliği: Şerhlerin ortak vurgusu, teklifin aynı olayda yaralanan kişiler arasında rütbe, statü, eğitim durumu ve olay tarihi üzerinden süren farklılıkları ortadan kaldırmadığı. Bir şerhte aylıkların "en yüksek emsal tutar üzerinden eşitlenmesi" öneriliyor; bir diğerinde malul sayılmayanlara "Onur Gazisi" unvanı verilmesi talep ediliyor.

Gazilik unvanı: İki şerh, teklifin aylık ve bazı sosyal haklar tanımasına rağmen kapsamdaki kişilere gazilik unvanı vermediğine dikkat çekiyor.

Komisyonda verilen değişiklik önergelerinin, taban aylığın iki net asgari ücret olması, bakım ödemesinin üç kata çıkarılması, gazilik unvanının yaralanma derecesine bakılmaksızın verilmesi, İş Kanunu'na şehit yakını istihdam yükümlülüğü eklenmesi dahil, tamamı reddedildi.