Uzman Erbaş Kanunu Teklifi Kabul Edildi: 9 Kanunda Neler Değişti?

Teklifin 4. maddesi ise 211 sayılı İç Hizmet Kanunu'nda "askeri mahal" tanımını genişletiyor. Mevcut düzenlemede yalnızca ordu evleri, askeri gazinolar ve kışla gazinoları askeri mahal sayılıyor. Teklif yasalaşırsa vardiya yatakhaneleri, gazi uyum evleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri de askeri mahal kapsamına girecek. Gerekçede bu tesislerin hukuki statüsüne ilişkin idari tereddütlerin giderilmesi amaçlandığı belirtiliyor.

Ayrılan Subaylar Yeniden Muvazzaf Olarak Orduya Alınamayacak

Teklifin 5. maddesi, TSK'dan ayrılan subaylara yeni bir sınırlama getiriyor. Mevcut durumda astsubaylar için "her ne sebeple olursa olsun ayrılanların yeniden muvazzaf olarak alınamaması" kuralı bulunuyor, ancak subaylar için böyle genel bir kural yoktu. Nitekim geçmişte bazı pilot subaylar, ayrıldıktan sonra kanuni düzenlemelerle yeniden orduya alınabilmişti.

Teklif yasalaşırsa, askerlik hizmetini yapanlar hariç olmak üzere, TSK'dan her ne sebeple olursa olsun ayrılan subaylar da (kanunda sayılan istisnalar dışında) muvazzaf olarak tekrar orduya alınamayacak.

Şehit Yakınları Uzman Erbaş Olabilecek

Dokuzuncu madde ileUzman Erbaş Kanunu'ndaki başvuru şartlarını değiştiriyor.

Mevcut kuralda uzman erbaş olmak için terhisten sonra beş yıldan fazla süre geçmemiş olmak gerekiyordu. Ayrıca 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetinden muaf tutulanlar, askerlik yapmadıkları için uzman erbaşlığa başvuramıyordu. Bu durum başta şehit yakınları olmak üzere muaf tutulan kişiler için bir hak kaybı doğuruyordu.

Teklif yasalaşırsa, terhisten sonra geçen süre sınırı kaldırılacak ve askerlik hizmetinden muaf tutulanlar da 27 yaş şartını taşımaları kaydıyla uzman erbaşlığa başvurabilecek.

Terör İltisakı Davalarında Göreve İade Kararları Kesinleşmeyi Bekleyecek

Teklifin en çok tartışılan maddesi 7. madde. Bu madde, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda mahkeme kararlarının uygulanmasına ilişkin bir istisna getiriyor.

Mevcut kuralda idare, bir mahkemenin verdiği kararı gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde uygulamak zorunda. Teklif yasalaşırsa, belirli güvenlik personeli için bu kural değişiyor. Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet ve MİT personeli ile askeri öğrenciler hakkında terör örgütleriyle iltisak gerekçesiyle yapılan işlemlere (kamu görevinden çıkarma, meslekten ayırma, sözleşme feshi, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması gibi) karşı açılan davalarda, göreve iade sonucu doğuran mahkeme kararları ancak nihai karar kesinleştikten sonra uygulanacak.

Pratikte bu, kişinin davayı ilk derece mahkemesinde kazansa bile, karar Danıştay aşaması dahil kesinleşene kadar görevine dönemeyeceği anlamına geliyor. Teklif gerekçesinde bu düzenlemenin kamu güvenliği ve 15 Temmuz tecrübesi dikkate alınarak hazırlandığı, kararın kişi lehine kesinleşmesi halinde bu süredeki ücretlerin yasal faiziyle ödeneceği belirtiliyor.

Muhalefet milletvekilleri ise komisyon görüşmelerinde bu maddenin Anayasa'nın idarenin mahkeme kararlarına uyma yükümlülüğünü düzenleyen 138. maddesine ve hak arama hürriyetine aykırı olduğunu savundu. Bu maddenin teklif metninden çıkarılması için verilen önerge, komisyonda iktidar partilerinin oylarıyla reddedildi.

1956 Öncesi Taşınmazlar için Kamulaştırma Düzenlemesi Geri Geldi

Teklifin 8. maddesi, Kamulaştırma Kanunu'na geçici bir madde ekliyor. Düzenleme, 1956 öncesinde kamulaştırma işlemi yapılmadan fiilen kamu hizmetine ayrılmış taşınmazlarla ilgili.

Bu madde, daha önce 221 sayılı kanunla düzenlenen, ancak Anayasa Mahkemesi tarafından 2022'de iptal edilen bir konuyu yeniden ele alıyor. Teklif yasalaşırsa, bu taşınmazlar tahsis tarihinde kamulaştırılmış sayılacak; hak sahipleri yalnızca taşınmazın o dönemki (1956 öncesine denk gelen) rayiç bedelini isteyebilecek ve 12 Ocak 1963'ten sonra ileri sürülen talepler kabul edilmeyecek.

Teklif gerekçesinde bu düzenlemenin, iptal sonrası oluşan hukuki boşluğu ve derdest davalardaki belirsizliği gidermeyi amaçladığı belirtiliyor. Muhalefet ise düzenlemenin Anayasa Mahkemesi'nin iptal gerekçesini karşılamadığını, mülkiyet hakkını ve gerçek karşılık ilkesini zedelediğini ileri sürdü. Bu maddenin savunma alanıyla ilgili olmadığı, bu nedenle Milli Savunma Komisyonu yerine ilgili komisyonlarda görüşülmesi gerektiği de eleştiriler arasında yer aldı.

Sözleşmeli Erbaş ve Erlere Kamuda Yüzde 10 Kontenjan

Teklifin 14. maddesi, yedi hizmet yılını dolduran sözleşmeli erbaş ve erlerin kamuda istihdamını yeniden düzenliyor. Mevcut kuralda bu personel kamu kurumlarına geçebiliyordu, ancak zorunlu bir kontenjan bulunmadığından yeterli kadro açılmıyor ve başvuranların önemli bir kısmı geçemiyordu.

Teklif yasalaşırsa, kamu kurumları infaz ve koruma memuru, çarşı ve mahalle bekçisi, orman muhafaza memuru, zabıta memuru, itfaiye eri, şoför ve destek personeli gibi kadrolardaki toplam kontenjanın yüzde 10'unu bu personele ayırmak zorunda kalacak. Adaylar kura yöntemiyle belirlenip sözlü sınava tabi tutulacak. Ayrıca bu personelden 5188 sayılı Kanundaki özel güvenlik eğitimi ve sertifika şartı aranmayacak.

Muhalefet, işsizliğin yüksek olduğu bir dönemde belirli kadroların yüzde 10'unun tek bir gruba ayrılmasının fırsat eşitliğini zedeleyebileceğini ve bu personelin sadece mülakatla atanmasının liyakat açısından tartışmalı olduğunu belirtti.

Uzman Erbaşlıkta Sicil ve Astsubaylığa Geçiş Kurala Bağlanıyor

Teklifin 10, 11, 12 ve 15. maddeleri, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda uzman erbaşların sicil ve terfi sistemini kanuni bir çerçeveye oturtuyor.

Onuncu madde, uzman erbaş sicilinin temel unsurlarını (sicil yılı, sicil tam notunun 100 olması, olumlu sicil için yüzde 60 eşiği) kanuna taşıyor. 11. madde, astsubaylığa geçişte aranan sicil ortalaması eşiğini (yüzde 90) kanunda belirliyor. 12. madde, iptal edilen bir yönetmelik maddesini yeniden düzenliyor. 15. madde ise sözleşmeli erbaş ve erlerin uzman erbaşlığa geçişinde uygulanacak sınavların (yazılı, fiziki yeterlilik ve mülakat) esaslarını ve asgari puanlarını kanuna alıyor.

Muhalefet, bu düzenlemelerin bir kısmını olumlu bulmakla birlikte, sicil üstlerinin kim olacağı ve mülakat değerlendirmesi gibi bazı kritik hususların yine yönetmeliğe bırakıldığını, bu nedenle iptal gerekçesinin tam karşılanmadığını savundu.

Diğer Düzenlemeler

Teklif bunların yanında iki teknik düzenleme daha içeriyor. 6. madde, Milli Savunma Bakanlığı eğitim kurumlarında ders verenlere ödenen ek ders ücreti uygulamasını 2029-2030 öğretim yılı sonuna kadar uzatıyor. 13. madde ise savunma amaçlı dış hibe ve yardımlar için Merkez Bankası'nda açılan döviz hesaplarını yönetme yetkisini ilgili Bakana veriyor ve hesabın "ilgili ülke adına" açılması ibaresini metinden çıkarıyor.

Özetle

Teklif, bir yandan TSK ve güvenlik teşkilatı personelinin özlük ve statü haklarını düzenlemeyi, diğer yandan Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği hükümleri yeniden ele almayı amaçlıyor. Vatandaşı en doğrudan ilgilendiren düzenlemeler; şehit yakınlarının uzman erbaş olabilmesi, sözleşmeli askerlerin kamuda istihdamı, askeri hekimlerin meslek icra yasağı ve terör iltisakı davalarında mahkeme kararlarının uygulanma zamanı başlıklarında toplanıyor. Teklifin özellikle 7 ve 8. maddeleri hem komisyonda hem muhalefet şerhlerinde yoğun biçimde tartışıldı.

Teklif, Milli Savunma Komisyonunda kabul edildi. Yasalaşması için Genel Kuruldan geçmesi, ardından Cumhurbaşkanı onayı ve Resmi Gazete'de yayımlanması gerekiyor. Genel Kurul görüşmeleri sırasında maddeler değişebilir.