Türk Kızılay Kanunu Teklifi

Teklif, Türk Kızılay'ın görev ve yetkilerini, hak ve muafiyetlerini ayrı bir kanunla düzenliyor. Kızılay'ı Cenevre Sözleşmelerindeki milli cemiyet olarak tanımlıyor; afet ve acil durumlarda Kızılay'dan yapılacak bazı alımları Kamu İhale Kanunu dışında tutuyor, kan bileşeni bedellerinin Sosyal Güvenlik Kurumu eliyle ödenmesini, bazı vergi ve harç muafiyetlerini ve sahada görev yapan Kızılay personeline nakdi tazminatı getiriyor.

Teklifin Süreci

Türk Kızılay Kanunu Teklifi (2/3690), 15 Mayıs 2026'da TBMM Başkanlığına sunuldu. İlk imzacıları Sivas Milletvekili Hakan Aksu ve Gümüşhane Milletvekili Celalettin Köse (AK Parti); TBMM kaydında teklifin 87 imzası var. Esas komisyon olan İçişleri Komisyonu teklifi 4 Haziran 2026'da kabul etti, rapor 279 sıra sayısıyla basıldı. Tali komisyon olarak havale edilen Plan ve Bütçe Komisyonu ile Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu, teklifi süresi içinde görüşmeyeceklerini bildirdi. Raporda CHP, DEM Parti, İYİ Parti ve Yeni Yol üyelerinin muhalefet şerhleri yer alıyor. Genel Kurul teklifi 14 Ekim 2026'da temel kanun olarak görüşmeye başladı: tümü üzerindeki görüşmelerden sonra maddeler bölümler halinde görüşülüp ayrı ayrı oylanıyor.

Teklif Ne Getiriyor?

Teklif yürürlük ve yürütme maddeleriyle birlikte 9 maddeden oluşuyor. TBMM'nin resmi özetine göre amaç, Türk Kızılay'ın görev ve yetkileri ile hak ve muafiyetlerini düzenlemek.

Görev ve Yetkiler

• Kızılay, ayrım gözetmeden ihtiyaç sahiplerine yardım eden, afet, acil durum ve savaş zamanlarında hastalıkları önlemek ve sağlık koşullarını iyileştirmek için yurt içinde ve yurt dışında çalışan uluslararası insani yardım kuruluşu olarak tanımlanıyor.
• Kızılay, Cenevre Sözleşmelerinde belirtilen milli cemiyet sayılıyor. Kızılay'a uluslararası sözleşmelerle verilen münhasır hak ve yükümlülükleri amaç edinen başka bir tüzel kişilik kurulamıyor.
• Kızılay'ın adı, bayrağı ve amblemi tarafsızlık ve koruma işareti sayılıyor; Kızılay'ın kurduğu kuruluşlar dışında izinsiz kullanılamıyor.
• Kızılay, ilgili kamu kurumlarının görüşünü alarak savaş esirleri ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret edebilecek, aile haberleşmesini sağlayacak, kayıpları araştıracak ve esir değişimleri ile aile birleşimlerinde aracı olacak. Bu görev için gereken kişisel verilere kamu kurumlarıyla yapacağı protokollerle, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında erişebilecek.
• Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay kuruluşlarından Türkiye'ye gelen ayni ve nakdi yardımları almaya ve kullanmaya tek yetkili kuruluş Kızılay olacak.

Hak ve Muafiyetler

• Afet, acil durum, afetlere hazırlık ve olağanüstü dönemlerde Kızılay'ın ve sermayesinin yarısından fazlası Kızılay'a ait şirketlerin bizzat ürettiği ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınma ürün ve hizmetleri stratejik alım sayılıyor. Bu alımlar Kamu İhale Kanunu'na tabi olmadan, ilgili bakanlıkla yapılacak protokoller çerçevesinde doğrudan Kızılay'dan yapılabilecek. Yurt içindeki afetlerde bu ürün ve hizmetler hakkında karar yetkisi Kızılay Genel Merkez Yönetim Kurulunda olacak.
• Kamu kurumları, taşıtlar dışındaki uygun gördükleri taşınır malları Kızılay'a tahsis edebilecek ya da bedelsiz devredebilecek.
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığındaki sosyal yardım verileri, mükerrer yardımı önlemek amacıyla protokolle ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında Kızılay'a verilecek.
• Kızılay cezaevi yapı harcından muaf olacak.
• Kızılay'ın kamu ve üniversite hastanelerine verdiği kan bileşenlerinin bedeli, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından hastanenin alacağından düşülerek doğrudan Kızılay'a aktarılacak.
• Kızılay'ın ticari amaç gütmeden ithal ettiği bilimsel ve tıbbi alet, cihaz ve bazı maddeler gümrük vergisinden muaf olacak. Bu eşya 5 yıl dolmadan muafiyetten yararlanamayanlara satılır, devredilir ya da amacı dışında kullanılırsa gümrük vergisi alınacak.

Tüzük ve Diğer Kanunlar

• Kızılay'ın ilkeleri, teşkilatı, üyelik esasları ve organlarının görevleri tüzükle düzenlenecek; tüzüğü Cumhurbaşkanı onaylayacak. Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Türk Medeni Kanunu, Dernekler Kanunu ve diğer ilgili mevzuat uygulanacak.
• Olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan Kızılay personeli, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamına alınıyor.
• Kızılay il merkez şube başkanı ve varsa ilçe şube başkanı, il ve ilçelerdeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının mütevelli heyetine giriyor.

Teklif Sahiplerinin Gerekçesi

Genel gerekçeye göre bölgesel ve küresel insani yardım ve afet müdahalesinin kapsamının büyümesi ve komşu ülkelerdeki çatışmaların göç hareketlerine yol açması, Kızılay'ın yasal düzenlemeyle güçlendirilmesini gerekli kılıyor. Gerekçede, kan tedariki ve afet müdahalesi gibi faaliyetlerde Kızılay'ın öz kaynaklarının zaman zaman yetersiz kaldığı belirtiliyor. 2024'teki 34. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Konferansında kabul edilen kararın devletleri milli cemiyetler için özel kanun yapmaya teşvik ettiği de gerekçeler arasında.

Komisyonda Ne Değişti?

İçişleri Komisyonu raporuna göre teklif komisyonda şu önergelerle değişti:

• İhale muafiyeti, Kızılay'ın tüm şirketleri yerine sermayesinin yarısından fazlası Kızılay'a ait şirketlerle sınırlandı.
• Yurt içindeki afetlerde ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınma konusunda karar yetkisinin Kızılay Genel Merkez Yönetim Kurulunda olacağı eklendi.
• Kızılay'ın kişisel verilere erişimi Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamına bağlandı.
• Gümrük vergisinden muaf ithal edilen eşyaya 5 yıllık devir ve satış yasağı eklendi.
• Kanunda hüküm bulunmayan hallerde "diğer ilgili mevzuat" da uygulanacak hale geldi; kan bileşeni bedellerine ilişkin hüküm Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na işlendi.

Komisyonda teklifin 4. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle verilen önerge ve alt komisyon kurulması önergesi reddedildi.