Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu: Yetki, Atama ve Çalışma Şartları

Kanun, çarşı ve mahalle bekçilerini genel kolluk kuvvetlerine yardımcı, silahlı bir kolluk olarak düzenliyor. Bekçilerin alım şartlarını, görev ve yetkilerini, çalışma düzenini ve özlük haklarını belirliyor.

Yasalaşma Süreci

"Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi" (2/2555), 22 Ocak 2020 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu. Teklifin ilk imzacısı Kilis Milletvekili Mustafa Hilmi Dülger (AK Parti). Teklifi toplam 60 milletvekili imzaladı. Teklif esas komisyon olarak İçişleri Komisyonunda görüşüldü ve komisyon raporunu 3 Şubat 2020 tarihinde verdi (sıra sayısı 174). Genel Kurulda 11 Haziran 2020 tarihinde kabul edildi. Kanun 7245 sayıyla 18 Haziran 2020 tarihli ve 31159 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandı.

Kanun ile Ne Değişiyor?

Kanun, 1966 tarihli 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanununun gerekçeye göre güncelliğini yitirmesi nedeniyle bekçilik kurumunu yeniden düzenliyor. Bekçiler, Emniyet ve Jandarma teşkilatlarında genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak üzere istihdam edilen silahlı kolluk olarak tanımlanıyor.

Atama ve Statü

• Bekçilerin meslek amirleri, istihdam edildikleri emniyet veya jandarma teşkilatında kendi meslek hiyerarşileri içinde belirleniyor.
• Bekçi olacaklarda, memur olacaklarda aranan genel şartlar ile İçişleri Bakanlığının yönetmeliğinde belirlenen özel şartlar aranıyor. Bekçiliğe giriş sınavla yapılıyor.
• Sınavı kazanan ve sağlık kurulu raporuyla görevini yapmasına engel bir hastalığı veya engeli bulunmadığı tespit edilenler, İçişleri Bakanının onayıyla aday memur olarak atanıyor. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan fazla olamıyor. Eğitimlerde başarılı olanlar asaleten atanıyor.
• Adaylık süresi içinde eğitim devrelerinde başarısız olanların, memuriyetle bağdaşmayan hal ve hareketi veya devamsızlığı tespit edilenlerin ve belirli disiplin cezası alanların memuriyetle ilişiği İçişleri Bakanının onayıyla kesiliyor.

Görev ve Yetkiler

• Bekçiler, görevli oldukları mülki sınırlar içinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlamaya yönelik görevleri yerine getiriyor. Kamu düzeni ve kamu güvenliği kapsamında önleyici, koruyucu ve adli görevler yürütüyor.
• Görev bölgelerinde ve çalışma saatlerinde, makul bir sebep varsa kişileri ve araçları durdurabiliyor ve kimlik sorabiliyor. Durdurma, sürekli ve keyfilik oluşturacak biçimde yapılamıyor. Durdurma süresi, işlem için gereken makul süreyi aşamıyor.
• Durdurulan kişi veya araçta silah ya da tehlike oluşturan eşya bulunduğuna dair yeterli şüphe varsa bekçi, el ile dıştan kontrol dahil gerekli tedbirleri alabiliyor. Bu kontrolde kişinin giysisi çıkarılamıyor.
• Bekçiler, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 16. maddesi kapsamında zor ve silah kullanma yetkisine sahip oluyor.
• Bekçiler, kolluk hizmet ve görevleri dışında çalıştırılamıyor.

Çalışma Düzeni ve Haklar

• Haftalık çalışma süresi kırk saat olarak belirleniyor ve haftada bir gün istirahat veriliyor. Çalışma saatleri, güneşin batışından doğuşuna kadar olan zaman dilimini kapsayacak şekilde kurumlarınca belirleniyor.
• Disiplin, ödüllendirme ve performans değerlendirmesinde, istihdam edildikleri genel kolluk kuvvetleri mensuplarıyla aynı hükümler uygulanıyor.
• Jandarma teşkilatında istihdam edilen bekçiler ile emniyet teşkilatında istihdam edilenler aynı özlük ve mali haklara sahip oluyor.