Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu: Yetki, Atama ve Çalışma Şartları

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin genel kolluk kuvvetlerine yardımcı ve silahlı bir kolluk olduğu ve Emniyet ve Jandarma teşkilatlarında istihdam edilen çarşı ve mahalle bekçilerinin amirlerinin meslek hiyerarşileri içerisinde tespit edileceği düzenlenmektedir.

Bekçi yardımcı kolluğunun dahil olduğu hiyerarşik yapının kanun düzeyinde ifade edilmesi, Anayasa m. 123/1'in açık bir gereğidir.

Bekçilerin yardımcı kuvvetler olarak sisteme dahil edilmesi ve bu bekçilerin işlediği suçlar yeni cezasızlıklara sebep olacaktır.

İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünce yapılacak yazılı sınav sorularının Emniyet Genel Müdürlüğü sınav komisyonunca değerlendirilmesinde, geçmişte olduğu gibi aksaklıkların ve haksızlıkların meydana gelmemesi için optik okuyucu ile yapılması gerekmektedir.

Bir önceki maddede olduğu gibi bekçilerin İçişleri Bakanlığı onayınca atanması, liyakat usullerinden uzak, kadrolaşmaya giden bir tutum olması açısından değerlendirilmektedir.

Bu sebeplerle bekçilerin zorunlu yer değiştirme usulüyle görev yapmaları gerekli görülmektedir.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin görevli olduğu mülki sınırlar içerisinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlamaya ilişkin görevleri düzenlenmektedir.

Bu vesileyle vurgulamak gerekir ki; engelli kişiler de, tıpkı engelsiz kişiler gibi gece vakti sokaklarda dolaşma hakkına sahiptir. Devletin ödevi; engelli kişileri sokaklardan uzaklaştırmak değil, yerleşim yerlerinde altyapıları engelli kişilere uygun hale getirmektir.

İlgili maddede insanları ve hayvanları bekçi şiddetinden koruyacak düzenlemelere ihtiyaç vardır.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin kamu düzenini ve kamu güvenliğini sağlama kapsamındaki önleyici ve koruyucu görevleri düzenlenmektedir.

Neyin kamu düzenini bozacak mahiyette olduğunun ve bu itibarla hak sınırlayıcı tedbirler gerektirdiğinin tespiti, bir yardımcı kolluk mensubuna bırakılamaz.

Bu noksanlığın tam anlamıyla belirtilmemiş olması, bekçilerin yurttaşlara yönelik yapabileceği fişlemeyi de beraberinde getirebilmesi anlamında kabul edilemez.

Buradaki “önleyici tedbirlerin” kapsamı net olarak belirtilmelidir.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin görev bölgelerinde ve çalışma saatleri içerisinde kişileri ve araçları durdurma ve kimlik sorma yetkisi düzenlenmektedir.

Bekçinin tutma yetkisi olmamalıdır. Bekçinin, şüpheli durumlarda polisi ve jandarmayı haberdar etmesi yeterli sayılmalıdır.

Bekçilerin bugüne kadar işledikleri insan hakları ihlalleri ve devasa bir Emniyet birimi varken yardımcı kuvvet adı altında bekçilere bu tür yetkilerin verilmesi sorunludur.

Maddenin teklif metninden çıkarılmasının daha uygun olacağı kanaatindeyiz.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin kamu düzeni ve kamu güvenliğini sağlamak amacıyla ifa edeceği adli görev ve yetkileri düzenlenmektedir.

Düzenlemeyle bekçilere verilen adli görev ve yetkilerin temel hak ve özgürlükler açısından yarattığı tehlike; kanun teklifinin bekçilerin statülerini ve özlük işlerini düzenlememesi ölçüsünde büyümektedir.

Bu maddede bekçilere verilen görevler ile bekçilerin aldıkları mesleki eğitim ve siyasi iktidarın yandaşlığında seçilmeleri ile birlikte düşünüldüğünde, bekçilerin bu yetkileri haksız ve hukuksuz şekilde kullanma potansiyeli açık bir şekilde görülür.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun 16 ncı maddesi kapsamında zor ve silah kullanma yetkisini haiz olduğu düzenlenmektedir.

Bekçilere, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun 16. maddesinde belirtilen zor ve silah kullanma yetkisinin verilmesi, temel hak ve özgürlükler açısından birçok risk içermektedir ve son derece sakıncalıdır.

Polislere dahi belirli durumlarda silah kullanma yetkisi verilirken, herhangi bir psikolojik ve hukuki eğitime tabi tutulmayan bekçilere böyle bir yetkinin verilmesi durumunun yeni güvenlik krizlerine gebe olacağı aşikârdır.

Bu sebeple silah kullanma yetkisi somut olayla orantılı olacak şekilde ve zaruri görülen hallerde verilmelidir.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin mevzuatta genel kolluk kuvvetlerine tevdi edilen görevlerde genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olacakları düzenlenmektedir.

“Çarşı ve mahalle bekçileri mevzuatla genel kolluk kuvvetlerine tevdi edilen görevlerde genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olurlar” hükmü, bekçilerin, 5., 6., 7. ve 8. maddelerdeki görev ve yetki tanımını fazlasıyla genişletip, belirsiz hale getirmektedir.

Bu maddeye rağmen diğer maddelerde verilen yetkiler ve bekçilerin AKP teşkilatlarında belirlendiğini göz önüne aldığımızda, esasında AKP'nin kendisi için genel kolluk kuvveti olarak çalışacağı açıktır.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin kolluk hizmet ve görevleri dışında her ne suretle olursa olsun çalıştırılamayacağı düzenlenmektedir.

Fakat bir sonraki madde ile birlikte bakıldığında, güvenlik ve kamu düzeni gibi her şeyi atabileceğimiz bir sepetten ötürü farklı şekillerde çalıştırılabileceğini görmekteyiz.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin haftalık çalışma süresi kırk saat olarak düzenlenmekte ve emniyet ve asayişin gerektirdiği durumlarda haftada bir gün istirahat verilmek kaydıyla bu sürenin artırılabilmesi öngörülmektedir.

Bekçilerin, istisnaen gündüz de çalıştırılabilmelerine olanak tanıyan durumların ne olduğunun sınırlayıcı şekilde kanunda belirlenmesi, bu önemde bir kuralın belirlenmesinin Bakanlığa bırakılmaması gerekir.

Bu maddede özellikle kamu düzeni ve güvenlik gibi belirsiz iki kavram üzerinden bekçilerin kanun dışında görevlerle çalıştırılmasının zemini hazırlanmaktadır.

Kamu düzeni ve güvenliği yetkisi hâlihazırda emniyet güçlerinde ve ilgili güvenlik güçlerinde iken bu yetkinin bekçilere de verilmesinin sakıncalı olacağı öngörülmektedir.

Madde ile, çarşı ve mahalle bekçilerinin disiplin, ödüllendirme ve performans değerlendirme işlemlerinde istihdam edildikleri genel kolluk kuvvetine göre Emniyet Hizmetleri Sınıfı ya da Jandarma Hizmetleri Sınıfı mensuplarına uygulanan hükümlerin uygulanacağı düzenlenmektedir.

Gerçekten de; genel kolluğa ilişkin disiplin, ödüllendirme ve performans hükümlerinin bekçilere ne şekilde uygulanabileceği belirsizdir ve bu durum, kaynağını Anayasa madde 2'de bulan hukuki güvenlik ilkesini zedelemektedir.

Böylece iç hizmet uygulamaları açısından, herhangi bir eğitim sürecinden geçmeyen bekçiler, genel kolluk kuvvetleriyle tamamen aynı statüde değerlendirilip, bu maddeyle örtülü bir rütbe artırımı gerçekleştirilecektir.

Madde ile, bu Kanunun uygulanmasına ilişkin hususların İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikler ile düzenlenmesi öngörülmektedir.

Yukarıda da ifade edildiği üzere; bekçilerin hukuki rejimine ilişkin gerekli düzenlemelerin önemli bir kısmını düzenleyici işleme bırakan bu yaklaşım; Anayasa madde 7, madde 123/1 ve madde 128/2'ye aykırıdır.

Madde ile, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde yapılan değişiklik ile Jandarma Teşkilatında istihdam edilen çarşı ve mahalle bekçilerinin Jandarma Hizmetleri Sınıfına dahil edilmesi öngörülmektedir.

Madde ile, 14/7/1966 tarihli ve 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanununun yürürlükten kaldırılması ve 772 sayılı Kanuna mevzuatta yapılan atıfların bu Kanuna yapılmış sayılması amaçlanmaktadır.

Kanun teklifinin 16. maddesi, anılan sebeple Anayasa m.123/1 ve madde 128/2'ye aykırıdır.