Vakıflar Kanunu Değişikliği ve 9 Yasada Düzenleme Kabul Edildi

CHP muhalefet şerhinde, bu düzenlemenin ilk bakışta olumlu görünmesine rağmen bahsedilen şehirlerin hala depremin etkisinden kurtulamadığını ve bu nedenle 2026’da da aidat alınmaması hususunu talep etmiş ancak kabul görmemiştir.

CHP, DEM Parti, İYİ Parti ve Yeni Yol Partisi düzenlemenin depremden etkilenen bütün illeri kapsaması gerektiğini ifade etmiştir.

1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nda yapılan değişikliklerle deniz turizmi ve kıyı tesislerine yönelik denetim çerçevesi genişletiliyor. Marinalar, liman ve kıyı tesislerinin işletenleri ile deniz aracı kiralayanlar için kimlik bildirme yükümlülüğü getiriliyor; bu yerlerde ücretli/ücretsiz, gündüz/gece konaklayan yerli veya yabancı herkesin kimlik ve geliş-ayrılış kayıtlarının usulüne uygun şekilde günü gününe tutulması, genel kolluk birimlerinin denetimine hazır bulundurulması ve talep halinde Devlet İstatistik Enstitüsüne verilmesi zorunlu hale geliyor. Ayrıca, sayılan fiillerin aynı takvim yılı içinde tekrarı halinde en son kesilen para cezasının iki katı uygulanacak; dördüncü tekrarında işletme ruhsatı iptal edilecek.

CHP bu düzenlemenin özel hayat ve kişi hürriyetini etkileyen boyutları olduğunun altını çizmiştir. Yılın büyük bölümünü deniz turizmi araçlarında geçirenlerin hayatın olağan akışı içerisinde var olan ziyaretçilerinin dahi kayıt altına alınmasını bu etkiyi yaratan neden olarak göstermiştir.

Yeni Yol Partisi de bu zorunluluğu panoptikona benzeterek vatandaşların üzerinde düşük seviyeli gözlemlerin artırıldığına dikkat çekmişt ve CHP ile benzer özgürlük ihlallerinin yaşanabileceğini ifade etmiştir.

2252 sayılı Kültür Bakanlığı Döner Sermaye Kanunu’nda yapılan değişiklikle, müzeler, ören yerleri, Bakanlığa tahsisli taşınmazlar ve kültür-sanat etkinliklerine dönük destek ve sponsorluklar gibi kalemler döner sermaye gelir kaynaklarına eklenerek finansman tabanı genişletiliyor. İhdas edilen Geçici 1’inci madde ise, Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünde fiilen ses ve saz sanatçısı olarak görev yapan ve 657/4857 sayılı kanunlara tabi personelin durumlarına uygun sözleşmeli sanatçı pozisyonlarına atanabilmesine imkan tanıyor.

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun 33’üncü maddesinde yapılan değişiklik, konaklama işletmelerine hizmet veren e-ticaret ve tanıtım platformlarına belge numarası doğrulama ve bu numaraları faaliyetlerinde açıkça gösterme zorunluluğu getiriyor. Bakanlık uyarısına rağmen belgesiz işletmelerin içeriğini 24 saat içinde kaldırmayan veya belge numarasına yer vermeyen platformlar hakkında idari para cezası uygulanacak.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 35’inci maddesinde, Anayasa Mahkemesi kararının gerekçeleri gözetilerek Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının yetkileri netleştiriliyor. Buna göre İdare, bünyesindeki saray, köşk, kasır ve diğer yapıların bakım-restorasyonuna ek olarak araştırma, sondaj ve kazı yapma ya da yaptırma görev ve yetkisine sahip olacak.

Muhalefet bu düzenlemeyi kazıların ehil olmayan kurum tarafından yapılmasının sakıncalı sonuçlar doğurabileceğini belirterek eleştirmiştir.

4706 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 30’uncu madde ile daha önce turizm tahsisi yapılmış kamu taşınmazlarındaki süre uzatım süreçlerine altı aylık tamamlanma süresi getiriliyor. Maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde sonuçlandırılamayan başvurularda yeniden süre uzatımı yapılmayacak; böylece söz konusu taşınmazlar üzerindeki hukuki belirsizliklerin sonlandırılması hedefleniyor.

5737 sayılı Vakıflar Kanunu’ndaki değişiklik paketi, hem kira rejimini hem de vakıf kültür varlıklarının idaresini etkiliyor. Borçlar Kanunu ile uyum sağlanarak Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve mazbut vakıflara ait taşınmazların kira sözleşmesi süresi beş yıl olarak belirleniyor; sermayesinin tamamı Genel Müdürlük ve mazbut vakıflara ait şirketlerin ihtiyaç duyduğu taşınmazlar rayiç bedelin altında olmamak üzere doğrudan kiralanabilecek. Rayiç bedelin altındaki kiralamalarda noter tasdiki zorunluluğu kaldırılarak işleyiş hızlandırılıyor.

Ayrıca vakıf mülkiyetinden çıkmış kültür varlıklarının yeniden mazbut vakıflara devriyle yönetimde bütünlük amaçlanıyor; Vakıflar Genel Müdürlüğünün vakıflardan aldığı yönetim ve temsil masrafı oranı da %20’den %40’a güncelleniyor.

Vakıflardan çıkan varlıkların mazbut vakıflara devrini içeren değişiklik muhalefetin tepkisini çekmiştir.

Muhalefet partileri, bu maddenin yerel yönetimlerin yetkilerini her geçen gün elinden alan bir yönetim anlayışının sürdürüldüğünü ifade etmiştir. Değişiklik ile amaçlananın vakfedenin iradesinin korunması değil merkezi yönetim anlayışını güçlendirmek olduğunun altı çizilmiştir.

6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı Hakkında Kanun’da sınırlar, yetkiler ve koruma araçları yeniden tanımlanıyor. Harita ve koordinat listesi karayla tam örtüşecek biçimde güncellenirken deniz savaşlarındaki batıkların bulunduğu alan Tarihi Alan’a dahil ediliyor ve “tahsis şartı” kaldırılarak alan, harita-koordinatla belirlenen bir bütün olarak tanımlanıyor. Kanuna Koruma Komisyonu kavramı ekleniyor; doğal sitlerin yeniden değerlendirilmesi yetkisi bu Komisyona veriliyor ve tüm kurum/kişiler için Komisyon kararlarına uyma yükümlülüğü getiriliyor. Başkanlığın yargı süreçlerinde “taraf” sıfatı kazanması, Tarihi Alan sınırının Cumhurbaşkanı kararıyla genişletilebilmesi ve kale, tabya, şehitlik gibi yerlerin “bağlantı noktası” ilanına imkan tanınması düzenleniyor. Orman ve yabani ağaçlıkların bakımı-korunması Orman Genel Müdürlüğünün yetkisinde kalırken, bu alanlardan elde edilen gelirler de Genel Müdürlüğe ait olacak. Çanakkale Savaşlarıyla ilgili silah, teçhizat, kıyafet, aksesuar ve belgeler korunması gerekli taşınır kültür varlığı sayılacak; Tarihi Alan’daki müzeler Devlet müzesi kabul edilecek. Milli Savunma Bakanlığına tahsisli/kullanım izinli taşınmazlara ilişkin kimi işlemlerde Bakanlığın uygun görüşü aranacak.

7432 sayılı Uludağ Alan Başkanlığı Hakkında Kanun’un 3’üncü maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesi’nin iptal gerekçeleri gözetilerek Uludağ Alanındaki bazı görevler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünden Uludağ Alan Başkanlığına devrediliyor. Böylece alanın tek elden, etkin ve bütüncül yönetimine yönelik idari çerçeve güçlendiriliyor.

CHP bu değişikliklerin idareye sınırsız takdir yetkisi tanıdığını belirterek idari kararların hukuka uygunluğunu denetleme mekanizmasını zayıflatma riski taşıdığının altını çizmiştir.

Son olarak, Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Vakfı Kanunu’nun 4’üncü maddesinde Vakfın yurt içi ve yurt dışı kazı-araştırma faaliyetlerinin ölçeği dikkate alınarak personel yapısı ve ödemelere ilişkin çerçeve yeniden kuruluyor. Kamu dışından görevlendirilecek ve İş Kanununa tabi çalışacak personel sayısına üst sınırlar getirilirken Vakfın yıllık personel giderlerinin gerçekleşen son yıl bütçe gelirlerinin %30’unu aşamayacağı hükme bağlanıyor.

Genel olarak, teklif; turizm ve e-ticaret ortamında belgelendirme ve denetimi sıkılaştırırken, kültür mirası alan yönetiminde kurumsal yetkileri sadeleştiren ve vakıf taşınmazları-gelirleri üzerinde uygulamayı hızlandırmayı hedefleyen düzenlemeleri bir bütün halinde TBMM’nin takdirine sunuyor.