Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi TBMM'de kabul edildi. Kanun 4 Temmuz 2024'te kabul edildi ve 9 Temmuz 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı; başlıca düzenlemeler aşağıda özetleniyor.

Denizcilik Alanındaki Düzenlemeler

Yetki ve Hizmetlerin Yürütülmesi:

• Türkiye'deki deniz yetki alanlarında, suyollarında ve iç sularda verilecek kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülecek.
• Bakanlık bu hizmetleri, belirlenen usul ve esaslar dahilinde gerçek veya tüzel kişilere yaptırabilecek veya devredebilecek.

Hizmetlerin İlkeleri:

• Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri kamu yararı ve sorumluluğu önceliğiyle, bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi gözetilerek, seyir emniyeti ile can, mal, deniz ve çevre emniyeti ve güvenliği odaklı olarak yürütülecek.
• Bu hizmetlerin mevzuata uygunluğu ve sürekliliği Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından denetlenecek.

Teknik Gereklilikler ve Standartlar:

• Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetinin verilmesine ilişkin teknik gereklilikler, hizmet standartları, hizmeti verecek olan gerçek ve tüzel kişilere ilişkin şartlar, istisnalar, yasaklar ve yükümlülükler Bakanlık tarafından belirlenecek.

Boğazlar ve Kıyı Emniyeti:

• İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçiş esnasında verilecek kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecek.
• Bu konuda gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri yetkilendirilemeyecek veya hizmet alımı yapılamayacak.

Özelleştirme Kapsamındaki Liman Tesisleri:

• Kamu kurum ve kuruluşları tarafından işletilen veya özelleştirme kapsamında olan liman tesislerinin, sözleşmelerinde hüküm olması halinde sadece bu tesislere yönelik kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri verebilecek.

Bağımsız Liman Tesisleri:

• Bölgesel hizmet sahaları veya liman tesisi kümelenmesi ile ilgisi olmayan liman tesislerinin kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri ilgili tesisler tarafından verilebilecek.
• Bu hizmetler, yönetmelikle belirlenen gereklilikler ve hizmet standartlarına uygun olarak Bakanlıkça düzenlenen izin kapsamında yürütülecek.

Gelirlerden Alınan Paylar:

• Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinden elde edilen gelirlerden alınacak paylar belirlenmiştir.
• Bölgelere göre farklı oranlarda (%10-%30) pay alınacak.
• Cumhurbaşkanı bu oranları %40'a kadar artırmaya veya %5'e kadar indirmeye yetkili olacak.

Tarife Üzerinden Hesaplama:

• Kılavuzluk veya römorkörcülük hizmeti verenlerin, hizmetten Bakanlığın belirlediği tarifeden daha düşük bir ücret almaları veya ücret almamaları halinde dahi ödeyecekleri pay, tarife üzerinden hesaplanarak ödenecek.

Özelleştirme ve İhale:

• Bölgesel hizmet sahalarında verilecek kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri 20 yılı geçmemek üzere Bakanlık tarafından ihale yoluyla devredilebilecek.
• Özelleştirme ihalesi, pazarlık usulü ile gerçekleştirilecek.
• İlgili bölgelerde uygulanan pay oranı üzerinden artırma yapılacak.

Geçici Görevlendirme:

• Hizmetlerin yürütülmesine yönelik talep olmaması veya mevcut hizmetlerin sona ermesi durumunda Bakanlık geçici olarak hizmet verebilecek gerçek veya tüzel kişileri görevlendirebilir veya bu hizmetleri kendisi verebilecek.

İdari Para Cezaları:

• Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verenler, Bakanlıkça belirlenen şartları sağlayamamaları veya kaybetmeleri halinde hizmet vermelerine izin verilmeyecek.
• Yükümlülüklere aykırı hareket edenlere 100 bin Türk lirasından 2 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilecek.

Sera Gazı Emisyonu Bedeli:

• Limanlara gelen ticari gemilerden sera gazı emisyonu bedeli alınacak.
• Bu bedeller yeşil denizcilik için araştırma, geliştirme ve dönüşüm faaliyetlerini desteklemek amacıyla kullanılacak.

Yönetmelik ve İhale Süreci:

• Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerine ilişkin çıkarılacak yönetmelik, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde yürürlüğe konulacak.
• Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini müteakip en geç bir ay içinde ihale işlemleri başlatılacak.

Ticaret Gemilerinin Denetimi:

• Ticaret gemilerinin seyir ve telsiz ekipmanları, uluslararası sözleşmelere ve idare tarafından çıkarılan yönetmeliklere göre denetlenecek.

Taban ve Tavan Ücretlerinin Tespiti ve Denetimi:

• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, deniz ve içsular ulaşımını geliştirmek ve serbest, adil, sürdürülebilir bir rekabet ortamı sağlamak amacıyla sınırlı olmak üzere, özel kanunlarda ve kanun hükmünde kararnamelerde aksine hüküm bulunmadıkça liman, iskele ve kıyı yapılarında gemilere verilen hizmetlere ilişkin taban ve tavan ücretlerini tespit etmek ve uygulamasını denetlemekle yetkili olacak.

Hizmet Ücretleri ve Muafiyetler:

• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, özel kanunlarda ve kanun hükmünde kararnamelerde aksine hüküm bulunmadıkça deniz yetki alanlarında, suyollarında ve iç sularda kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinin ücretleri ile liman idari sınırlarında demirleyen gemilerin demirleme ücretlerini ve bu ücretlerin ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile muafiyetleri belirleyecek.

Demirleme Ücret Tarifesi:

• Demirleme ücret tarifesi, bir günlük demirde kalma süresi için geminin seferi, demirde kalma süresi, aylık veya yıllık toplu ödeme, demirleme nedeni, demirlediği yer gibi unsurlar göz önünde bulundurularak geminin grostonu başına 2 lirayı geçmemek üzere Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından belirlenecek.
• Bu miktar, her yıl yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılacak.
• Cumhurbaşkanı, demirleme ücret tarifesini 10 katına kadar artırmaya yetkili olacak.

Demirleme Ücretlerinin Yatırılması ve Kullanımı:

• Demirleme ücretleri, Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırılacak.
• Yatırılan miktarın yüzde 50'si takip eden ayın 5'ine kadar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık merkez muhasebe birimine aktarılacak.

Havacılık Alanındaki Düzenlemeler

Havacılık Güvenliği Kontrolleri:

• Tüm yolcular, havacılık güvenliğinin ihlal edilmemesiyle sınırlı olmak üzere, havaalanlarına ve hava araçlarına geçerken yanlarındaki eşyaları ile birlikte teknik cihazlarla ve gerektiğinde el ile kontrol edilecek ve aranacak.
• Teknik cihazlarla yapılan kontrollerin sonuçlandırılamaması durumunda, yolcu kendisinin ve eşyasının elle aranmasını kabul etmezse havaalanı ve hava aracına kabul edilmeyecek.
• Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri saklı olacak.

Özel Güvenlik Görevlileri ve Güvenlik Tedbirleri:

• Havacılık güvenlik tedbirleri, can ve mal güvenliğini sağlamak, hava araçlarına, havacılık tesislerine ve kişilere yönelik yasa dışı eylemleri önlemek amacıyla genel kolluğun gözetiminde özel güvenlik görevlileri tarafından da yerine getirilecek.
• Özel güvenlik görevlileri, havaalanı mülki idare amirinin yazılı emrine istinaden genel kolluk gözetiminde havacılık tesislerine girişte, kişilerin üstünü, eşya, bagaj, kargo ve mallarını teknik cihazlarla ve gerektiğinde el ile kontrol edebilecek ve arayabilecek.
• Güvenlik sistemi veya cihazlarla yapılan kontrol sırasında bagaj, kargo ve diğer mallar, havacılık güvenliğinin ihlal edileceği şüphesinin ortaya çıkması durumunda, havaalanı mülki idare amirinin yazılı emrine istinaden yolcusu veya sahibi olmaksızın genel ve özel kolluk gözetiminde özel güvenlik görevlileri tarafından teknik cihazlarla ve gerektiğinde el ile aranabilecek, açılabilecek ve taşınması yasaklı nesneler emanete alınabilecek.
• Ceza Muhakemesi Kanunu'nun adli aramaya ilişkin hükümleri saklı olacak.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması:

• Havaalanı mülki idare amiri tarafından havacılık alanında çalışacak ve gizlilik dereceli bilgilere erişim sağlayacak kişiler, Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması kapsamında uluslararası uygulamalara ve önlemlere uygun olarak belirlenen havaalanlarının güvenlik tahditli alanlarına refakat edilmeden erişim sağlayacak kişiler, bu alanlarda güvenlik kontrolü uygulamak ya da uygulanmasını sağlamaktan sorumlu kişiler ile yolcu dışındaki diğer kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak.
• Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü veya havaalanı mülki idare amirliği tarafından yolcu dışındaki kişiler için düzenlenen giriş izni veya yetki belgesi veya sertifikalarının güncellenmesi halinde yenilenecek.
• Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmadan güvenlik tahditli alana girecek yolcu dışındaki kişilere refakat edilmesi zorunlu olacak.
• Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri saklı olup uçak mürettebatına; yolcuların mevcut olabileceği alanlarda, geldikleri veya gidecekleri hava aracının hemen yakınındaki alanlarda, mürettebata tahsis edilen alanlarda, mürettebat üyelerinin geldiği veya gideceği hava aracı ile giriş noktası veya terminal arasındaki bölgeler dışında kalan güvenlik tahditli alanlarda refakat zorunlu olacak.

Yapılaşma Sınırlamaları:

• Havaalanlarının ve ilgili tesis ile teçhizatın dahilinde ve çevresinde, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce belirlenen esaslar ve yayımlanan plan sınırları çerçevesinde hava trafiğini ve seyrüsefer yardımcı cihazlarını engelleyecek ve havacılık emniyetini ve güvenliğini tehlikeye düşürecek nitelikte ve yükseklikte bina, yapı, inşaat yapılması, ağaç ve direk dikilmesi, tesis kurulması ve yaban hayatının oluşmasına veya gelişmesine sebebiyet vererek havacılık emniyetini tehlikeye sokacağı değerlendirilen tesislerin kurulması yasaklanıyor.
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, havaalanları ve seyrüsefer yardımcı cihazlarının etrafında havacılık emniyetini tehlikeye düşürebilecek yapı, bina, ağaç, direk gibi tesisleri ilgili mahallin en büyük mülki idare amiri aracılığıyla kaldırtabilecek.
• Havaalanı ve çevresinde havacılık emniyetini tehlikeye düşürebilecek yapılar ile yaban hayatının oluşmasına veya gelişmesine sebebiyet verecek durumların tespit edilmesi halinde, havaalanı işletmecisi tarafından yapılacak tehlike değerlendirme çalışmaları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce değerlendirilecek.
• Değerlendirme neticesinde uçuş emniyetini tehlikeye düşürebilecek hususların bulunduğuna karar verilmesi halinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı söz konusu tesislerin kaldırılması veya tehlikenin bertaraf edilmesini sağlamaya yönelik faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması da dahil olmak üzere gerekli işlemleri yapacak veya yapılmasını sağlayacak.

İHA Uçuş İzinleri ve Cezalar:

• Uçuş izni almadan veya Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü veya mülki idare amirlerince belirlenen alanlar dışında insansız hava aracı uçuran ve genel kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilen kişiler hakkında mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından 60 bin lira idari para cezası uygulanacak.

İdari Para Cezalarının Artırılması:

• Sivil havacılıkta yetki ve yükümlülüklere aykırı davranılması durumunda uygulanacak idari para cezaları artırılacak.
• Ticari hava işletmelerinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından izin, işletme ruhsatı almaması, tarifelerdeki değişiklikleri bildirmemesi; Türk sivil hava araçlarının tescil edilmemesi; sivil havacılık personelinin yeterlilik belgesi almaması; uçakta işlenen suçları pilotun kanuni tedbirlerin alınmasını sağlamak amacıyla yetkili makamlara bilgi vermemesi gibi durumlarda bin liradan 10 bin liraya kadar olan para cezası 20 bin liradan 500 bin liraya; sivil uçak sicilinde ve verilecek tescil belgesiyle ilgili işlemlere aykırı davranışta bulunanlara 500 liradan 10 bin liraya kadar olan para cezası 10 bin liradan 500 bin liraya çıkarılıyor.
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün sivil havacılığı düzenlemek maksadıyla alacağı önlemlere uymayanlara, 500 liradan 10 bin liraya kadar olan para cezası da 10 bin liradan 500 bin liraya çıkarılıyor.

İHA Sistemlerinin Düzenlenmesi:

• Türk Hava Sahasında işletilecek veya kullanılacak sivil İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemlerinin ithali, satışı, ruhsatlandırılması, kayıt ve tescili, uçuşa elverişliliğin sertifikalandırılması, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken nitelikleri, uçuş izinlerinin verilmesine ve hava trafik hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından belirlenecek.
• İHA sistemlerinin ithaline, satışına, tesciline, ruhsatlandırılmasına, uçuşa elverişliliğin sağlanmasına, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken niteliklere ilişkin düzenlemelere aykırılıkları tespit edilenlere Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından 5 bin liradan 100 bin liraya kadar idari para cezası uygulanacak.
• İnsansız hava aracı satan şirketlerin sorumlu işleticileri ve yöneticilerinin, satılan araç bilgileri ile satın alanların kimlik bilgilerini Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü sistemine kaydettirmeyenler ile yurt dışından bireysel olarak getirdiği veya yurt içinde devraldığı aracı en geç 3 gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere verilecek para cezası, 5 bin liradan 50 bin liraya; kayıt esnasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar veya veri girişi yapanlara verilecek para cezası da 10 bin liradan 100 bin liraya yükseltiliyor.

Devlet Ormanları ve Havaalanı Projeleri:

• Devlet ormanları kapsamındaki alanlarda havaalanı ve havalimanı projeleri kapsamında, havaalanı ve havalimanı sınırları içerisinde hava ve kara tarafı için gerekli tesis alanları ile yolcuların zaruri ihtiyaçlarını karşılayacak sağlık, otel, motel, lokanta, dini tesis, alışveriş üniteleri gibi tesislerle akaryakıt istasyonu, lojistik, kargo tesisleri, yönetim ve idari binalar, geçici konaklama tesisleri ve terminal binaları için verilen izinlerden herhangi bir bedel alınmayacak.

Posta Hizmetleri Alanındaki Düzenlemeler

Evrensel Posta Hizmetlerii:

• Teklifle, Posta Hizmetleri Kanunu'nda değişiklik öngörülüyor. Buna göre, evrensel posta hizmet yükümlüsü veya sağlayıcıları, aylık dönemler itibarıyla evrensel posta hizmeti kapsamındaki hizmetleri karşılamanın net maliyetini Bakanlığa bildirecek.
• Evrensel posta hizmetlerine ilişkin giderleri karşılamak üzere evrensel posta hizmeti yükümlüsüne ya da sağlayıcısına avans ödenebilecek. Avans ödemesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenecek.
• Sermayesinin yarıdan fazlası PTT'ye ait olan şirketlerde kamu kurum ve kuruluşlarına personel istihdam edilmesine dair mevzuat hükümlerine tabi olunmaksızın İş Kanunu'na tabi personel istihdam edilebilecek. Şirketlerde istihdam edilecek personelin işe alınması ve mali hakları hususlarında; görev yapılan unvan, eğitim, tecrübe, dil bilgisi ve alanında uzmanlığı esas alınmak kaydıyla ilgili şirketlerin yönetim kurulları yetkili olacak.

Disiplin Cezaları ve Uygulama Hükümleri:

• Teklifle, Posta Hizmetlerii Kanunu'na eklenen ek maddeyle disiplin cezaları ve uygulanacak haller belirlendi.
• PTT'de idari hizmet sözleşmeli olarak görev yapan personel disiplin cezaları ile ceza gerektiren fiil ve haller hususunda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olacak.
• Aylıktan kesme cezası, brüt sözleşme ücretinden 30'da 1 ile 8'de 1'i oranları arasında kesinti yapılması şeklinde uygulanacak.
• Kademe ilerlemenin durdurulması cezası; brüt sözleşme ücretinden 4'te 1'i ile yarısı oranlarında kesinti yapılması, devlet memurluğundan çıkarma cezası da bir daha PTT'de herhangi bir göreve alınmamak üzere sözleşmenin feshi suretiyle uygulanacak.
• PTT'de idari hizmet sözleşmeli olarak görev yapan personel hakkındaki disiplin işlemlerinde, kanunda hüküm bulunmayan hallerde Devlet Memurları Kanunu'nun disiplin başlıklı bölümünde yer alan hükümler uygulanacak.
• Teklifle, Posta Hizmetlerii Kanunu'na eklenen ek madde ile disiplin cezası vermeye yetkili amirler ve kurullar da belirleniyor.
• Posta Hizmetlerii Kanunu'na eklenen ek madde ile görevden uzaklaştırma, "görevi başında kalmasında sakınca görülen personel hakkında alınan ihtiyati bir tedbir" olarak tanımlanırken, görevden uzaklaştırma tedbiri, soruşturmanın herhangi bir safhasında da alınabilecek.

Diğer Düzenlemeler

Teklifin ilk metninde, Devlet Hava Meydanlarında sözleşmeli olarak çalışan pilot, hava trafik başkontrolörü, hava trafik kontrolörü, havacılık bilgi yönetimi uzmanı, havacılık bilgi yönetiminde müdür yardımcısı ve şef pozisyonunda bulunanları 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamedeki ek ödeme kapsamına alan bir madde vardı; bu madde komisyonda tekliften çıkarıldı ve kanunda 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ilişkin hüküm yer almıyor.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından araştırma ve geliştirme için ayrılan ödenekten, havacılık, uzay, raylı sistem ve denizcilik teknolojileri alanlarına destek verilebilecek.