5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Ne Değişiyor?
11 Ekim 2026 itibarıyla Referandom'da bu kanunu değiştirmeyi öneren 4 kanun teklifi ve bu tekliflerde 15 madde var. En yeni teklif: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik (12 Mart 2026).
Öne Çıkan Değişiklik Önerileri
- Kooperatifler Tarım Arazisi Edinemeyecek
- Tarım Arazisini İzinsiz Kullanma Cezası Metrekare Başına 2.500 Lira
- İzinsiz Yapıya Elektrik, Su ve Doğal Gaz Bağlayan Kuruma Ceza Geliyor
- İki Yıl İşlenmeyen Tarım Arazileri Bakanlıkça Kiraya Verilecek
- Yeter Gelirli Tarım Arazisi Parsel Parsel Satılabilecek
- Tarım Arazisinde İfraz ve Taksim Bakanlık İzniyle Yapılacak
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Madde 23: Kooperatifler Tarım Arazisi Edinemeyecek
Kooperatifler Kanununa tabi kooperatifler, tarımsal niteliği korunacak alanlarda ve bu kanuna tabi arazilerde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemeyecek; tarımsal amaçlı kooperatifler için Bakanlık izni aranacak.
Teklif Ne ÖneriyorKooperatifler bu arazilerde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez; tarımsal amaçlı kooperatiflerin edinimi Bakanlığın iznine bağlıdır.Madde 24: Tarım Arazisini İzinsiz Kullanma Cezası Metrekare Başına 2.500 Lira
Tarım arazisini izinsiz kullananlara verilen idari para cezasında "on" ifadesi "iki bin beş yüz" oluyor; yani ceza metrekare başına 10 liradan 2.500 liraya çıkıyor.
ÖnceCeza metrekare başına 10 liraydı.Teklif Ne ÖneriyorCeza metrekare başına 2.500 lira oluyor.Madde 25: İzinsiz Yapıya Elektrik, Su ve Doğal Gaz Bağlayan Kuruma Ceza Geliyor
Tarım arazisinde izinsiz yapılan yapı ve tesislere elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı yapılamayacak; aykırı davranan kuruma abone başına 100 bin lira idari para cezası verilecek.
Önceİzinsiz yapılan yapılara kurumlar elektrik, su ve doğal gaz altyapısı götürebiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorAykırı davranan kuruma abone başına 100 bin lira, abonelik 30 günde iptal edilmezse her ay ayrıca 100 bin lira ceza verilir.
Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Madde 37: İki Yıl İşlenmeyen Tarım Arazileri Bakanlıkça Kiraya Verilecek
Hisselilik, mülkiyet ihtilafı, göç gibi nedenlerle üst üste iki yıl işlenmeyen tarım arazilerini Bakanlık tespit edip sezonluk kiraya verecek. Kira geliri arazi maliklerine ait olacak.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorBakanlık işlenmeyen araziyi rayiç bedelden aşağı olmamak üzere sezonluk kiraya verir, kira malike gider, arazinin vasfı değişmez.
Gıda, Tarım ve Orman Alanında Çok Maddeli Düzenleme
Madde 17: Yeter Gelirli Tarım Arazisi Parsel Parsel Satılabilecek
8/A maddesinin birinci fıkrasındaki beşinci cümle kaldırılıyor. Yeter gelirli arazilerin ekonomik bütünlüğü olan kısımları parsel bazında satılabiliyor.
ÖnceYeter gelirli tarım arazilerinin ekonomik bütünlüğe sahip kısımları parsel bazında satılamıyordu.Teklif Ne ÖneriyorBeşinci cümle kalkıyor; yeter gelirli arazilerin ekonomik bütünlüğe sahip kısımları parsel bazında satılabilir.Madde 18: Tarım Arazisinde İfraz ve Taksim Bakanlık İzniyle Yapılacak
Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay devri, taksim ve vasıf değişikliği gibi işlemler Bakanlığın iznine bağlanıyor. Maddeden "yeter gelirli" ibaresi çıkıyor.
Teklif Ne Öneriyorİfraz, hisselendirme, pay temliki, intikal, taksim ve vasıf değişikliği işlemleri Bakanlığın izniyle yapılır.Madde 19: Miras Anlaşmalarında Harç ve Damga Vergisi Muafiyeti Genişliyor
Bir yıl içinde anlaşan mirasçılar ile asgari büyüklüğün altındaki payları paydaşlara devredenler harç, damga vergisi ve tapu döner sermaye ücretinden muaf oluyor.
ÖnceMuafiyet yalnızca yeter gelirli büyüklükteki tarım arazilerinin mirasçılarına tanınıyordu.Teklif Ne ÖneriyorBir yıl içinde anlaşan tüm mirasçılar ile payı paydaşa aynen devredenler harçtan, damga vergisinden, tapu döner sermaye ücretinden muaf olur.Madde 20: Sınırdaş Arazi Sahibinin Ön Alım Hakkı Kalkıyor
8/İ maddesinin ikinci fıkrası kaldırılıyor. Sınırdaş tarım arazisi sahibinin ön alım hakkı ortadan kalkıyor.
ÖnceSınırdaş arazi sahibinin ön alım hakkı 8/İ maddesinin ikinci fıkrasıyla düzenleniyordu.Teklif Ne ÖneriyorFıkra kaldırılıyor; sınırdaş arazi sahibi artık ön alım hakkı kullanamıyor.Madde 21: Tarım Dışı İzin Alan Yerlerde Yeniden İzin Şartı
Tarımsal niteliği korunacak alan ayrılan ya da tarım dışı kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmadan başka amaçla kullanılamayacak.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorBu yerler yeniden izin olmadan başka amaçla kullanılamaz ve planlanamaz; gelişim alanı için planlanmış alanlarda yeniden izin aranmaz.Madde 22: İzin Verilen Yerlerde Amaç Dışı Kullanıma Yeniden İzin
14 üncü madde kapsamında izin verilen yerler, yeniden izin alınmadan bu amaç dışında kullanılamayacak ve planlanamayacak.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne Öneriyorİzin verilen yerler yeniden izin olmadan başka amaçla kullanılamaz; gelişim alanı için planlanmış alanlarda yeniden izin şartı aranmaz.Madde 23: Tarım Arazisi Denetimi İki Yılda Bitecek, Aykırılık Tapuya İşlenecek
Proje ve izinlerle ilgili denetimler onaydan itibaren iki yılda tamamlanıyor. Aykırılık bulunursa tapu kaydının beyanlar hanesine işleniyor.
ÖnceProjelerle ilgili denetim örnekleme yöntemiyle yapılıyordu.Teklif Ne ÖneriyorDenetim iki yıl içinde tamamlanır; aykırılık en geç yedi günde tapu dairesine bildirilir, giderilene kadar beyanlar hanesinden kalkmaz.Madde 24: Arazi Kullanım Planına Aykırılığa Metrekare Başına 10 Lira Ceza
Tarımsal amaçlı arazi kullanım plan ve projelerine aykırılığa metrekare başına idari para cezası, süre ve yıkım yaptırımı getiriliyor.
Teklif Ne ÖneriyorEn az bin lira olmak üzere metrekare başına 10 lira ceza ve iki ay süre verilir; süre bitince ceza üç katına çıkar, yapılar yıkılır.Madde 25: İzinsiz Arazi Kullanımına Metrekare Başına 10 Lira Ceza ve Yıkım
İzinsiz ya da izne aykırı yapı ve arazi kullanımına, ayrıca toprak koruma projelerine aykırılığa ceza, süre ve yıkım yaptırımı uygulanıyor.
Teklif Ne ÖneriyorEn az bin lira olmak üzere metrekare başına 10 lira ceza verilir; izin alınamazsa yıkım için iki ay süre tanınır, süre sonunda ceza üç katına çıkar.Madde 26: Tarımsal Yapılarda İdari Para Cezası Beş Yıl Yarıya İniyor
Tarımsal amaçlı yapılar için 20 nci ve 21 inci maddelerdeki idari para cezaları, kanunun yürürlüğünden itibaren beş yıl boyunca yarısı olarak uygulanıyor.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorAykırılık tarımsal amaçlı yapıdaysa beş yıl boyunca öngörülen idari para cezalarının yarısı uygulanır.
Tapu, İmar ve Kentsel Dönüşümde Kapsamlı Değişiklik
Madde 22: Onaylı Köy ve Mezra Yerleşik Alanları İzinli Sayılacak
Maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce belirlenmiş onaylı köy ve mezra yerleşik alanı ve civarı ile yerleşik alanlar izinli kabul edilecek.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorYürürlükten önce belirlenen onaylı köy ve mezra yerleşik alanı ve civarı ile yerleşik alanlar izinli kabul edilir.
Kaynaklar
- TBMM komisyon raporu: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik ↗
- TBMM komisyon raporu: Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik ↗
- TBMM komisyon raporu: Gıda, Tarım ve Orman Alanında Çok Maddeli Düzenleme ↗
- TBMM komisyon raporu: Tapu, İmar ve Kentsel Dönüşümde Kapsamlı Değişiklik ↗
İlgili Terimler
Daha Fazlası
Son Güncelleme:
Kaynak Göster
Referandom. (2026, 11 Ekim). 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Ne Değişiyor? [Değişen Kanun]. Erişim tarihi: 17 Ekim 2026. https://www.referandom.com/kanunlar/degisen/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu