Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

“Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” TBMM’de görüşülüp kabul edildi. Teklifle neler düzenlendi, hangi değişiklikler yapıldı? Yapılan değişikliklere muhalefetin yorumu ne oldu? Bütün bu soruların yanıtını öğrenmek ve teklifin maddeleri hakkında görüş bildirmek için yazıyı okuyup yazının sonundaki maddeleri oylayabilirsiniz.

Teklif Neleri İçeriyor?

• Teklifin ilk maddesiyle KOOPBİS’e aktarılamayan verilerin aktarılması için verilen süre uzatılmaktadır.
• İkinci madde, 2021 yılında Kooperatifler Kanunu’nda yapılan değişikliklere uyum süresini iki yıl daha uzatmaktadır. 26.10.2024’te bitecek olan uyum süresi bu maddenin kabulü ile 26.10.2026’da bitecektir.

Üçüncü maddede AYM kararıyla iptal edilen hüküm yeniden düzenlenmiştir.

İptal Edilen Hüküm: Ekli (I) sayılı Cetveldeki toplam kadro sayısını geçmemek ve mevcut kadro unvanları veya 10/7/2018 tarihli ve 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi eki cetvellerde yer alan kadro unvanları ile sınırlı olmak kaydıyla hizmet sınıfı, kadro, unvan ve derecelerin değiştirilmesi ile bu kadroların kullanılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kurul yetkilidir.

Yeni Hüküm: Bu Kanunun ekinde yer alan (I) sayılı cetveldeki toplam kadro sayısı geçilmemek ve anılan cetvelde yer alan kadro unvanları ile kadro ve pozisyonlara ilişkin mevzuatın eki cetvellerde yer alan kadro unvanlarıyla sınırlı olmak kaydıyla dolu kadrolarda derece değişikliği ile boş kadrolarda sınıf, unvan ve derece değişiklikleri Kurul kararıyla yapılır.

Söz konusu hüküm Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 34. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Bu fıkrada Rekabet Kurumunun personel kadro unvanları, kadro dereceleri ile sayılarına ilişkin temel kurallar yeniden düzenlenmektedir.

AYM bu fıkrayı Anayasa’nın 128. maddesine dayanarak iptal etmiştir.

Anayasa 128/2 : Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.

AYM iptal kararında, yukarıda bulunan hüküm uyarınca Rekabet Kurumu personellerini “diğer kamu görevlileri” kapsamında değerlendirmiştir. Bu yüzden nitelikleri dolayısıyla kurum personellerinin statüsünün ve özlük haklarının da Anayasa m.128/2 uyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Bu işin kurula bırakılmasını uygun görmemiştir.

CHP’li komisyon üyeleri bu açıklamalar doğrultusunda iptal üzerine getirilen yeni hükmün de Anayasa’ya aykırılık taşıdığını ifade etmiştir.

• Dört ve beşinci maddeler ile Rekabet Kurulunca açılacak soruşturmaların daha hızlı bitmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
• Altıncı maddede yer alan bir düzenleme ile Ürün senetleri ve alivre sözleşmelerin ürün ihtisas borsalarında alım satımına aracılık edenlerin, vereceği hizmetler arasına müşteri hesaplarındaki nakit alacak bakiyelerinin nemalandırılması hususu dahil edilmiştir.

Aynı maddede yer alan diğer değişiklik ile alım-satım ve alivre (önceden alım) sözleşmelerinde mali sorumluluk ile işlemlerden doğan yükümlülükler borsadan alınarak tamamen alıcı ve satıcıya yüklenmektedir.

Yine aynı maddede yer alan düzenleme uyarınca alıcı ve satıcıdan maddi teminat alınması da hükme bağlanmıştır. DEM Parti’li komisyon üyeleri bu değişikliğin küçük işletmeleri olumsuz etkileyeceğini ve sermayelerinin büyük kısmını teminat olarak göstermek zorunda kalacaklarını ifade etmişlerdir.

• Komisyon görüşmeleri sırasında eklenen yedinci madde ile tarım ürünleri için lisanlı depo işletmelerinin lisanslarının askıya alınması durumunda mevcut faaliyetlerini sürdüreceği hükmünün devamına bu sürdürdüğü işlem içinler için depo kira ücreti talep edemeyeceği kanuna eklenmiştir.

Aynı maddede, Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğünün lisanslı depolarda depolanan ürünleri için tahakkuk eden ve aylık dönemlerde lisanslı depo işletmelerine ödenen depolama ücretleri askı süresi boyunca ödenmeyeceği de teklifte kendisine yer bulmuştur.

• Sekizinci madde ile Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu’nda yer alan cezalar güncellenmiştir.
• 9-10-11-12. maddeler ile semt pazarlarında üreticiye ayrılan yerin dolmaması halinde başkalarına kiralama yapılabileceğine dair hüküm ortadan kaldırılmaktadır. Üreticilerden yeterli talep gelmemesi durumunda üreticiye ayrılan yerler başkasına tahsis edilebilecek ancak kiralanamayacak. Ayrıca pazar yerlerindeki satış yerlerinin kiralama usulüne son verildiğinden, sınırlı ayni hak sahipleri ile kiracılarının haklarının korunması amacıyla 03.05.2024 tarihinden önce mevcut kapalı pazar yerlerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve kiracılık haklarının daha önce tesis edilen sınırlı ayni hak süresinin sonuna kadar geçerli olması sağlanmıştır.

Bu değişiklik ile kiralama bedelinin pazarcılar üzerinden kaldırılarak onların maliyetlerinin azaltılması amaçlanmıştır.

• 13. madde ile anonim şirketlerde başkan vekilinin her yıl seçilme zorunluluğu ortadan kaldırılmaktadır.
• 14. madde ile Türk Ticaret Kanunu’nda yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri arasında sayılan “Müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanmaları ve görevden alınmaları.” (d) bendi “Şube müdürleri hariç olmak üzere müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanmaları ve görevden alınmaları.” şeklinde değiştirilmiştir.
• 15. madde ile yönetim kurulu üyelerinin başkandan yönetim kurulunu toplantıya çağırma hakkı üzerinde bu süreci yönetim kurulu başkanının toplantıdan kaçınamayacağı şekilde düzenleyen bir değişiklik yapılmıştır.

“İstemin uygun görülmesi halinde çağrı, yönetim kurulu başkanınca yapılır. Ancak yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun yazılı istemi üzerine, yönetim kurulu başkanı yönetim kurulunu istemin kendisine ulaştığı tarihten itibaren en geç otuz gün içinde yapılacak şekilde toplantıya çağırmak zorundadır. Bu süre içinde yönetim kurulu toplantıya çağrılmadığı veya yönetim kurulu başkanı ya da başkan vekiline ulaşılamadığı hallerde, çağrı doğrudan istem sahiplerince yapılabilir. Çağrı üzerine yapılacak toplantılarda toplantı ve karar nisapları hakkında 390 ıncı maddenin birinci fıkrası uygulanır. Esas sözleşmede yönetim kurulunun toplantıya çağrılmasına ilişkin farklı bir usul belirlenebilir.”

• 17. madde ile sermayeleri en az sermaye tutarından az olan anonim ve limited şirketlerin 31.12.2026 tarihinde infisah etmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
• 21. madde ile Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da yer alan idari para cezası sınırları yükseltilmiştir.

Fahiş fiyat uygulayanlar ve stokçuluk yapanlara yönelik cezalar artırılacak, stokçulukta ısrar eden işletmelere kapatma cezası verilecek.

Yeni düzenlemeye göre, fahiş fiyat uygulayanlara 100 bin liradan 1 milyon liraya kadar, stokçuluk yapanlara ise 1 milyon liradan 12 milyon liraya kadar ceza kesilecek. Bir yıl içinde üç kez stokçuluk cezası alan işletmeler, 6 güne kadar kapatılabilecek.

Satıştan kaçınanlara da mal ve hizmet bedeline göre ceza verilecek. Ayrıca, internetteki aldatıcı reklamlara erişimi engellemek için yeni tedbirler uygulanacak.

Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'da yapılacak değişikliklerle, üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin mal veya hizmet fiyatlarında fahiş artış yapması yasaklanacak. Bu yasağa uymayanlara her ihlal için 100 bin liradan 1 milyon liraya kadar ceza verilecek.

Üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetlerde bulunmaları ve tüketicinin mallara ulaşmasını engellemeleri de yasaklanacak. Bu tür ihlallerde bulunanlara 1 milyon liradan 12 milyon liraya kadar ceza verilebilecek.

Ticaret Bakanlığı, bir yıl içinde üç kez ceza alan üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin iş yerlerini 6 güne kadar kapatma yetkisine sahip olacak.

İdari para cezalarının bir yıl içindeki toplam tutarı; küçük ölçekli işletmeler için 20 milyon lirayı, orta ölçekli işletmeler için 200 milyon lirayı, büyük ölçekli işletmeler için ise 1 milyar lirayı aşamayacak.