Varlık Barışı, Yatırımcıya Vergi Teşviki ve Borca 72 Ay Taksit: 15 Maddelik Teklifte Neler Var?

Amaç, nitelikli çalışanların şirkete ortak edilerek aidiyetinin artırılması.

Madde 4 - Türkiye'ye Yeni Yerleşene 20 Yıl Gelir Vergisi Muafiyeti

Teklifin en dikkat çeken maddelerinden biri. Son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahı ve vergi mükellefiyeti bulunmayan, yani Türkiye'ye yeni yerleşmiş sayılan gerçek kişiler, yurt dışında elde ettikleri kazançlardan 20 yıl boyunca gelir vergisi ödemeyecek.

Kişinin daha önce Türkiye'de gayrimenkul kira geliri, menkul sermaye iradı gibi gelirlerinin bulunması bu istisnaya engel olmayacak. Ancak Türkiye içinde elde edilen kazançlar istisna dışında kalacak ve genel hükümlere göre vergilendirilecek. Bu madde, 1 Ocak 2026'dan itibaren Türkiye'ye yerleşmiş sayılanlara uygulanmak üzere yürürlüğe girecek.

Madde 5 - Nitelikli Personele Yüksek Vergi İstisnası

Yeni tanımlanan "nitelikli hizmet merkezleri"nde çalışan personelin ücretinin, brüt asgari ücretin 3 katına kadar olan kısmı gelir vergisinden istisna tutulacak. İstanbul Finans Merkezi'nde (İFM) faaliyet gösteren merkezlerde bu sınır 5 kata çıkacak. Bu ücretlerle ilgili kağıtlar damga vergisinden de muaf olacak.

Madde 6 - "Nitelikli Hizmet Merkezi" Kuruluyor

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'na eklenen maddeyle yeni bir şirket türü tanımlanıyor. Buna göre nitelikli hizmet merkezi; en az üç farklı ülkede faaliyet gösteren uluslararası firmalara finansal danışmanlık, stratejik yönetim, risk yönetimi, fonlama gibi hizmetler sunmak üzere kurulan ve yıllık gelirinin en az yüzde 80'ini yurt dışından elde eden sermaye şirketleri olacak. Çok uluslu şirketlerin bölgesel operasyon merkezlerini Türkiye'ye taşıması hedefleniyor.

Madde 7 - Transit Ticarete Vergi İndirimi Genişliyor

Yurt dışından alınan bir malın Türkiye'ye getirilmeden başka bir ülkeye satılması olarak tanımlanan transit ticaretten elde edilen kazançlara tanınan indirim genişliyor. İFM'de faaliyet gösteren kurumlar için indirim oranı yüzde 50'den yüzde 100'e çıkarılıyor; İFM dışındaki kurumlar için ise yüzde 95 indirim getiriliyor.

Madde 8 - İhracatçı ve Üreticiye Düşük Kurumlar Vergisi

Genel olarak yüzde 25 olan kurumlar vergisi, ihracatçılar için düşürülüyor. İmal ettiği malı doğrudan ihraç eden imalatçı kurumların ihracat kazancına yüzde 9, diğer ihracatçı kurumların ihracat kazancına ise yüzde 14 oranı uygulanacak.

Bu maddeye komisyon aşamasında AK Parti'nin önergesiyle bir ekleme yapıldı: Sanayi sicil belgesine sahip ve fiilen üretim yapan kurumlar ile zirai üretim yapan kurumların yalnızca üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar yüzde 12,5 indirimli kurumlar vergisine tabi olacak. Bu maddenin 2027 vergilendirme döneminden itibaren uygulanması öngörülüyor.

Madde 9 - İndirimler Asgari Kurumlar Vergisine de Yansıyacak

Transit ticaret, nitelikli hizmet merkezi ve İFM kazançlarına sağlanan indirimlerin, "yurt içi asgari kurumlar vergisi" hesabına esas kazançtan da düşülmesine imkan tanınıyor. Bu, söz konusu indirimlerin asgari vergi tabanını da azaltabileceği anlamına geliyor.

Madde 10 - Yeni Bir Varlık Barışı

Teklifin kamuoyunda en çok tartışılan maddesi. Gerçek ve tüzel kişilerin yurt dışında bulunan ya da yurt içinde olup kayıtlarda yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları 31 Temmuz 2027'ye kadar banka veya aracı kurumlara bildirilecek. Yurt dışındaki varlıkların bildirimden sonra iki ay içinde Türkiye'ye getirilmesi gerekecek.

Bildirilen varlıklardan alınacak vergi, varlığın ne kadar süreyle tutulacağı taahhüdüne göre değişiyor: En az 5 yıl tutma taahhüdünde yüzde 0, 4 yılda yüzde 1, 3 yılda yüzde 2, 2 yılda yüzde 3, 1 yılda yüzde 4 oranı uygulanacak. Şartların sağlanması halinde bu varlıklar için vergi incelemesi ve tarhiyatı yapılmayacak. Ancak düzenleme, başka mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirlerin uygulanmayacağı anlamına gelmiyor.

Madde 11 - Teknogirişimlere Yeni Finansman Aracı

Teknogirişim rozetine sahip, halka açık olmayan şirketlerin "paya dönüştürülebilir borç sözleşmeleri" yoluyla yatırım almaları kolaylaştırılıyor; bu işlemlerde Türk Ticaret Kanunu'nun şarta bağlı sermaye artırımı kuralları uygulanmayacak. Ayrıca "Dijital Şirket" tanımına uygun kurulan girişimler, kuruluşta oda kayıt ücretinden ve 3 yıla kadar oda aidatından muaf tutulacak.

Madde 12 - İFM Ücret İstisnası Tüm Katılımcılara Açılıyor

İFM'de yurt dışı tecrübesi olan personele uygulanan gelir vergisi indirimi, şimdiye kadar yalnızca belirli kuruluşları kapsarken, tüm İFM katılımcılarını kapsayacak şekilde genişletiliyor. Aynı kişiye iki ayrı ücret istisnasının birlikte uygulanması ise engelleniyor.

Madde 13 - İstanbul Finans Merkezi'ne 2047'ye Kadar Vergi Avantajı

İFM'de katılımcı belgesi alarak finansal faaliyet yürüten kuruluşların kazançlarına uygulanan yüzde 100 kurumlar vergisi indiriminin süresi 2031'den 2047'ye uzatılıyor. Bu kuruluşların finansal faaliyet harçlarından muafiyet süresi de 5 yıldan 20 yıla çıkarılıyor.

Madde 14 ve 15 - Yürürlük ve Yürütme

Maddeler farklı tarihlerde yürürlüğe girecek: 4. madde (20 yıllık istisna) 1 Ocak 2026'dan itibaren yerleşenlere uygulanmak üzere yayım tarihinde; 7. ve 9. maddeler 1 Temmuz 2026'dan; 8. madde 2027'den; diğer maddeler yayım tarihinde geçerli olacak. Kanunu Cumhurbaşkanı yürütecek.

Komisyon Görüşmeleri

Plan ve Bütçe Komisyonu'ndaki görüşmeler 6 saat 18 dakika sürdü. Komisyon teklifin büyük bölümünü olduğu gibi kabul etti; yalnızca 4. ve 5. maddelerde ifade düzeltmeleri (redaksiyon) yaptı ve 8. maddeyi AK Parti önergesiyle değiştirerek üreticilere yönelik yüzde 12,5'lik indirimi ekledi.

Görüşmelerin başında muhalefet, teklifin 2, 4, 5, 7, 9, 10, 12 ve 13. maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iki ayrı önerge verdi. Bu önergeler komisyonda reddedildi.

Muhalefet Şerhleri

Komisyon raporuna dört ayrı muhalefet şerhi eklendi. Muhalefetin itirazları başlıca şu başlıklarda toplandı:

Usul eleştirisi: Şerhlerde, birbiriyle ilgisiz 7 kanunu değiştiren teklifin "torba yasa" yöntemiyle ve aceleyle yasalaştırıldığı, yalnızca Plan ve Bütçe Komisyonu'ndan geçirildiği ve teklifin mali etkisine (kamuya getireceği gelir kaybına) ilişkin yeterli analiz yapılmadığı savunuldu.

Vergi adaleti eleştirisi: Muhalefet, düzenli vergi ödeyen ve maaşından kaynağında vergisi kesilen vatandaşlar dururken, varlık barışı ve yüksek gelirli kesime tanınan istisnaların eşitlik ilkesini zedelediğini öne sürdü. Anayasa'nın eşitlik (10. madde) ve "mali güce göre vergilendirme" (73. madde) ilkelerine aykırılık iddiaları dile getirildi.

Varlık barışı eleştirisi: Defalarca tekrarlanan varlık barışı uygulamalarının artık "istisnai" olmaktan çıkıp kalıcı hale geldiği, kaynağı sorgulanmayan varlıkların düşük oranla sisteme sokulmasının yasa dışı gelirlerin aklanması ve Türkiye'nin uluslararası "gri liste" riskiyle karşılaşması açısından sakıncalı olduğu belirtildi.

İFM eleştirisi: Muhalefet, İstanbul Finans Merkezi'ne 2047'ye kadar uzatılan teşviklerin "geçici destekten kalıcı bir vergi ayrıcalığına" dönüştüğünü, vergi indirimlerinin değil hukuk güvenliği ve makroekonomik istikrarın yatırım çekmede belirleyici olduğunu savundu.

İYİ Parti, teklikten bağımsız olarak gelir vergisi tarifesinin güncellenmesi ve kısa çalışma ödeneğinin iyileştirilmesine yönelik önergeler sundu; bu önergeler iktidar oylarıyla reddedildi.

Özetle

Teklif, bir yandan vergi borçlularına ödeme kolaylığı ve ihracatçı-üreticiye vergi indirimi getirirken, diğer yandan ağırlıklı olarak yabancı yatırımcı, yüksek gelirli kesim ve finans sektörüne yönelik geniş bir teşvik paketi içeriyor. İktidar bunu "Türkiye'yi bölgesel bir cazibe merkezi yapacak stratejik reform" olarak savunurken, muhalefet "vergi adaletini bozan, kayıt dışını teşvik eden bir düzenleme" olarak nitelendiriyor.

Teklif 20 Mayıs 2026'da Genel Kurulda kabul edilerek yasalaştı. Düzenleme, Cumhurbaşkanı onayı ve Resmi Gazete'de yayımın ardından yürürlüğe girecek.