Askeri Suçların Yargılanmasında Yeni Usul Kuralları

1632 sayılı Kanuna eklenen ek 13 üncü maddede, asker kişilerin yakalanması ve tutuklanmasında uygulanacak ilave hükümler ile istisnai hükümlere yer verilmektedir.

Ancak, asker kişilere karşı söz konusu geçici yakalama yetkisinin tanınmasının, bu yetkinin sivil kişilere karşı tanınmasından daha büyük riskler içerebileceğinin farkında olmak gerekir.

Yakalama yapabilme yetkisi verilen kişilerin suçun tanımını yapabilecek ve o an karşılaştığı durumu muhakeme edebilecek düzeyde olup olmayacağı da ayrı bir problem olarak karşımızda durmaktadır.

3'üncü maddede “Asker kişi herkes tarafından yakalanabilir.” hükmünü muğlaktır, sonuçlarını öngörmek zordur.

Fıkranın (a) bendiyle, uygulamada karşılaşılabilecek muhtemel sorunların önüne geçilebilmesi ve soruşturmaların etkili ve süratli yapılabilmesi amacıyla subay ve astsubayların şüpheli sıfatıyla ifadesinin bizzat Cumhuriyet savcısı tarafından alınması hükme bağlanmaktadır.

Teklif metninde yer alan 4'üncü madde, ceza usul hukukuna ilişkin bir düzenleme içermektedir. Bu nedenle düzenlemenin maddi ceza kanunu yerine Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alması daha uygun olacaktır.

1632 sayılı Kanuna eklenen ek 15 inci maddeyle, asker kişilerin işlediği askerî suçlarda yürütülecek soruşturma ve kovuşturmalardaki izin usulü ile izne karar verecek merciler belirlenmektedir.

Bu nedenle Milli Savunma Bakanı ve bakan yardımcıları yerine soruşturma izninin yetkili ve ilgili kuvvet komutanlarına verilmesi uygulamada siyasallaşmanın yaratacağı sıkıntıları ortadan kaldıracağı fikrindeyiz.

1632 sayılı Kanuna eklenen ek 16 ncı maddeyle, Yüce Divanda yargılanacak asker kişilerin işlediği askerî suçlarda yürütülecek soruşturma ve kovuşturmalardaki izin usulü ile izne karar verecek merciler belirlenmektedir.

Askeri hiyerarşide Genelkurmay Başkanının üstünde askeri görev üstlenmiş kişi olamayacağı göz önüne alındığında, ön incelemenin nasıl yapılacağı belirsizdir.

Tekliften çıkarılan ve/veya kendine yer bulamayan fıkralar göz önüne alındığında Cumhurbaşkanına şartsız ve keyfi bir ön inceleme yetkisi verildiğinden bahsetmek mümkündür.

Yine Genelkurmay Başkanı dışında kalan kuvvet komutanları hakkındaki soruşturma izninin Cumhurbaşkanı tarafından değil Genelkurmay başkanının iznine bağlı hâle getirilmesi daha uygun olacağı kanaatindeyiz.

353 sayılı Askerî Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanununun ek 4 üncü maddesinde yer alan hükümler, 353 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılması nedeniyle 1632 sayılı Kanuna taşınmaktadır.

Bu hüküm, hukuken belirlilik içermediği gibi yargı kararlarının çelişkili olmasına da yol açacaktır.

“Ağır şekilde” “tehlikeye düşürme” “zafiyete uğratma” ne demektir? Tanım bulunmamakta ve uygulamada tereddüt ve hatta keyfilik yaratacağını düşünmekteyiz.

Teklif metninde yer alan 8'inci madde ceza usul hukukuna ilişkin bir düzenleme içermektedir. Bu nedenle düzenlemenin maddi ceza kanunu yerine Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alması daha uygun olacaktır.

Böylelikle uzmanlaşma sağlanacak ve askeri suçlar bakımından hızlı ve etkili bir yargılama gerçekleştirilecektir.

Ayrıca yetkili mahkemelerin, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenebileceği düzenlemesi açıkça doğal hakim ilkesine aykırılık teşkil etmektedir.

Teklif metninde yer alan 9'uncu madde, ceza usul hukukuna ilişkin bir düzenleme içermektedir. Bu nedenle düzenlemenin maddi Ceza Kanunu yerine Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alması daha uygun olacaktır.

Hâkimlik ile sulh ceza hâkimliği farklı kavramlar “veya” bağlacı konulup aynı yerde kullanılması mümkün değil.

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde düzenlenen hak yoksunlukları arasında meslekten çıkarma ve rütbenin geri alınması şeklinde hak yoksunlukları bulunmamaktadır.

Kişilerin, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru sonucu verdiği ihlal kararı neticesinde yeniden yapılan yargılama ile ilgili, beraat edebildikleri göz önüne alındığında, bu süreç tamamlanmadan çıkarma işleminin gerçekleşmesi çifte cezalandırma anlamı taşıyacaktır.

Kişilerin, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru sonucu verdiği ihlal kararı neticesinde yeniden yapılan yargılama ile ilgili, beraat edebildikleri göz önüne alındığında, bu süreç tamamlanmadan çıkarma işleminin gerçekleşmesi çifte cezalandırma anlamı taşıyacaktır.

Subay, astsubaylar önceden iki yıl ceza alırsa ilişikleri kesiliyordu, şimdi bir yıla düşürülüyor. Yani meslekten atılma kolaylaştırılmaktadır.

Giriş sınavına başvuru şartlarının ve giriş sınavının nasıl yapılacağı hususunun belirlenmesinin yönetmeliğe bırakılması, Anayasa'nın 128., 7., 124., 70. ve 10. maddelerine aykırıdır.

Bu maddeye ilave olarak iki aylık bir sürenin yeterli olmaması dikkate alınarak bu sürenin altı aya uzatılması daha uygun olacaktır.

Bu maddede yer alan iki aylık sürenin kısa bir süre olduğu, Türk Silahlı Kuvvetlerinde personel açığı oluşmaması açısından bu sürenin beş aya çıkarılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.

Bu kapsamda 6143 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinde yapılan değişiklik ile yargı yolu kapalı olan disiplin cezalarının belirlenmesi ve uyum düzenlemesi yapılması amaçlanmaktadır.

Bu açıdan; askeri öğrenciler ile erbaşlar ve erler hakkında verilen disiplin cezalarına ilişkin olarak yargı yolunu kategorik şekilde kapatan kural, ölçüsüz sonuçlara yol açabilecektir.

Uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları idari yargı denetimi dışında; bu, açıkça Anayasa'nın 125'inci maddesine aykırıdır.

Bu kanunda yer alan disiplin cezalarının yargı denetimi dışında bırakılması Anayasa'da yapılacak olan düzenlemeyle mümkün olabilir.