Askeri Suçların Yargılanmasında Yeni Usul Kuralları

Kanun, Askeri Ceza Kanununa askeri suçun tanımını ve askeri suçların soruşturulmasında uygulanacak özel kuralları ekliyor. Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu yürürlükten kalkıyor.

Yasalaşma Süreci

"Askeri Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" (2/3636), 26 Mayıs 2021 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu. Teklifin ilk imzacısı Samsun Milletvekili Orhan Kırcalı (AK Parti). Teklifi toplam 100 milletvekili imzaladı. Teklif esas komisyon olarak Adalet Komisyonunda görüşüldü ve komisyon raporunu 7 Haziran 2021 tarihinde verdi (sıra sayısı 268). Genel Kurulda 24 Haziran 2021 tarihinde kabul edildi. Kanun 7329 sayıyla 30 Haziran 2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandı.

Kanun ile Ne Değişiyor?

Kanun, askeri suçu tanımlıyor. Askeri suçlar, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununda düzenlenen suçlar ile asker kişinin askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili işlediği suçlar. Aynı düzenlemenin ikinci fıkrası, hangi suçların yalnızca askeri nitelikte (sırf askeri suç) sayılacağını sıralıyor. Gerekçeye göre bu tanımlar şimdiye kadar Askeri Yargıtay içtihatlarıyla şekilleniyordu.

353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu yürürlükten kaldırılıyor. Gerekçede, 6771 sayılı Kanunla yapılan Anayasa değişikliğiyle askeri mahkemelerin kaldırıldığı ve olağan dönemlerde askeri suçlara ilişkin yargılama görevinin adli yargı mercilerine verildiği belirtiliyor. Kanun, askeri suçların soruşturulmasında ve kovuşturulmasında uygulanacak istisnai hükümleri ve soruşturma ve kovuşturma mercilerini belirliyor. İdari Yargılama Usulü Kanununa eklenen bir maddeyle dilekçe ve dava evrakı en yakın amire de verilebiliyor, dava dilekçelerinde davacının sicili ve varsa rütbesi ile sınıfı yer alıyor.

Asker kişilerin yakalanması ve tutuklanmasına ilişkin ek kurallar getiriliyor. Asker kişilerin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde Ceza Muhakemesi Kanununda sayılan kişilere ek olarak kıta komutanına veya askeri kurum amirine de derhal haber veriliyor. Subay ve astsubayların şüpheli sıfatıyla ifadesini bizzat Cumhuriyet savcısı alıyor. Sırf askeri suç nedeniyle askeri disiplinin ağır şekilde ihlal edilmesi ve kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller bulunması halinde asker kişi hakkında tutuklama kararı verilebiliyor. Bu, mevcut tutuklama nedenlerine eklenen yeni bir neden. Sırf askeri suçlar bakımından tutuklama yasağına ilişkin hükümler uygulanmıyor.

Asker kişilerin işlediği askeri suçların soruşturulması kural olarak izne tabi tutuluyor ve izne karar verecek merciler belirleniyor. Askeri birlik komutanı veya kurum amiri, emrindeki asker kişilerin ifade ve sorgu için yargı merciinde hazır bulunmasını sağlıyor. Ülke dışında görev yapan veya sınır ötesi harekat yapan birliklerde işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlilerinin yapacağı soruşturma işlemlerinin Milli Savunma Bakanlığınca yurt dışında görevlendirilen hukuk sınıfı subaylarca yapılmasını isteyebiliyor.

Askerlik hizmet ve görevlerine ilişkin haller dışında, asker kişilerden nişanlıların, eşlerin (evlilik bağı kalmasa bile), üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarının ve evlatlık bağı olanların birbirine karşı işlediği suçlarda amir-maiyet ve üst-ast ilişkisi dikkate alınmıyor. Bu durumda Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri doğrudan uygulanabiliyor. Yükümlü erbaş ve erler arasında işlenen suçlarda da ast, üst veya amir ilişkisi ancak fiil askeri hizmet ve görevlerden kaynaklanıyorsa dikkate alınıyor.