Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, mevcut yasalar üzerinde bir dizi değişiklik yapmayı öngörmekte olup, bu değişikliklerin amacı kamu yönetimi, ekonomi ve enerji piyasalarında düzenlemeler yaparak daha etkin bir yönetim sağlamak olarak belirlenmiştir. Yapılan değişikliklerin toplum üzerindeki etkileri, hem ekonomik hem de hukuki açılardan önemli sonuçlar doğurabileceğinden, teklifin içeriği ve ilgili eleştiriler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Aşağıda, teklifte yer alan dokuz madde ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve ilgili gerekçeler ile muhalefet eleştirileri aktarılmıştır.
1. Devlet Denetleme Kurulu (DDK) Hakkındaki Değişiklikler
2443 sayılı Kanunun adı "Devlet Denetleme Kuruluna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun" olarak değiştirilerek, kurulun yetki alanı genişletilmiştir. Bu kapsamda, DDK'nin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş yetkileri tekrardan düzenlendi. Kamuya yararlı dernekler, vakıflar, kooperatifler ve birlikler üzerindeki denetim yetkileri tekrardan düzenlenmiş ve bu kuruluşlar üzerindeki inceleme ve soruşturma yetkileri güçlendirilmiştir.
Denetçiler artık belirli koşullarda görevden uzaklaştırma tedbiri önerebilecek ve bu tedbiri uygulayabilecektir. Bu koşullar şunlardır:
- Denetlemeler sırasında denetimi güçleştiren veya engelleyen davranışlarda bulunan,
- Görevde kalması halinde kamu zararını artıracağı anlaşılan,
- Suç delillerini karartacağı anlaşılan,
- Kamu hizmetinin gerekleri yönünden görevi başında kalmasında sakınca görülen, her kademe ve rütbedeki görevliler hakkında görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanabilecek.
5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile DDK’nin denetleme yetkisi, yargı organları dışında tüm kamu kurum ve kuruluşları ile bunların bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşlarında geçerli olacak şekilde düzenlenmiştir.
Denetmenler; her kademe ve rütbedeki görevliler hakkında görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulanmasını yetkili makamlara önerebilecek, memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında bu tedbiri uygulayabilecek.
Bu düzenlemelerin gerekçesi olarak AYM'nin iptal kararları sonucunda oluşan hukuki boşlukların doldurulması gerektiği öne sürüldü. Ayrıca kamu kaynaklarının daha etkin ve şeffaf şekilde kullanılması ve devlet denetim mekanizmalarının da güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Muhalefet, DDK'nin yetki alanının genişletilmesi nedeniyle, sivil toplum örgütleri üzerinde baskı oluşturulabileceği ve yönetsel bağımsızlıklarının tehlikeye girebileceğini belirtmiştir. Özellikle, görevden uzaklaştırma yetkisinin keyfi uygulamalara yol açabileceği ve birey haklarını ihlal edebileceği yönünde endişelerini dile getirmiştir. Muhalefet, Devlet Denetleme Kurulu'nun yetki kapsamının genişletilmesinin, kamu idaresinde hesap verebilirliği güçlendirmek yerine belirli kesimler üzerinde kontrol sağlamak amacıyla kullanılabileceğini de itirazları arasında göstermiştir.
2. Emekli Aylıkları
5510 sayılı Kanunun ek 19. maddesinde yapılan değişiklikle, en düşük emekli maaşı 12.500 TL'den 14.469 TL'ye yükseltilmiştir.
Teklif sahipleri, son dönemde yaşanan yüksek enflasyondan dolayı emeklilerin alım gücünde yaşanan kaybı telafi etmek için en düşük maaş sınırını yükselttiklerini ifade etmiştir. Muhalefet ise yapılan bu zammın yetersiz olduğunu ve emeklilerin yaşam standartlarını iyileştirmeyeceğini belirterek bu teklife itiraz etmiştir.
3. Asgari Ücret Desteği
2016 yılından bu yana uygulanan asgari ücret desteği, 2024 yılı için aylık 700 TL olarak belirlenmişken, 2025 yılı itibarıyla bu tutar 1000 TL'ye yükseltilmiştir. İşverenler, sigortalı çalışan başına günlük 33,33 TL, aylık toplamda 1000 TL destek alacaktır. Toplu iş sözleşmesine tabi özel sektör işverenlerine ait iş yerlerinde ise destekten yararlanma için esas alınan prime esas günlük kazanç sınırı 1000 TL yerine 2000 TL olarak uygulanacaktır; destek tutarı aynıdır. Destek ödemeleri, yine İşsizlik Sigortası Fonu'ndan karşılanacaktır. Mevcut uygulamada asgari ücret desteğinden tüm işverenler yararlanabilirken, yeni düzenleme ile belirli işveren grupları kapsam dışında bırakılmaktadır. Belediyeler, İl Özel İdareleri ve bunlar tarafından kurulan birlik ve işletmeler asgari ücret desteği kapsamı dışına çıkarılmıştır.
Muhalefet, asgari ücretin artırıldığı göz önüne alındığında, verilen desteğin yetersiz olduğu ve işçilerin gelir seviyesinde kayda değer bir iyileşme sağlamayacağını belirtmiştir. İşsizlik Sigortası Fonu'nun, işsizler için oluşturulmuş bir kaynak olduğu ve bu fonun işverenlere aktarılmasının fonun amacını aşan bir kullanım olduğunu eleştirmiştir. 2024 yılında uygulanan asgari ücret desteğinden yararlanan tüm işverenler kapsama alınırken, 2025 yılı itibarıyla destekten yararlanabilecek işveren kapsamının daraltılmasının adil olmadığını belirtmiştir. Destek tutarının artırılmasına rağmen, ekonomik koşullar ve enflasyon göz önüne alındığında işveren üzerindeki mali yükün hafifletilmediği ve desteğin daha kapsamlı olması gerektiğini vurgulamıştır. İşsizlik Sigortası Fonu'ndan işçilere yönelik desteklerin artırılması gerektiği ve mevcut uygulamanın dengesiz olduğu belirtilmiştir.
Muhalefet, belediyelere asgari ücret desteği verilmeyeceğine yönelik hükmün teklif metninden çıkarılmasını talep etmiş olsa da bu talep sonuçsuz kalmıştır.
4. Elektrik Piyasası Kanunu (6446 Sayılı Kanun)
Değişiklik:
- Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), mevcut enerji alım ve satım sözleşmelerini yürütme yetkisine sahip olacak, böylece kamu kurumları ile yapılan enerji anlaşmalarının sürekliliği sağlanacaktır.
- EÜAŞ, satış yükümlülüklerindeki elektrik enerjisini mevcut sözleşmelerle karşılayamaması durumunda yerli kömür yakıtlı santralleri işleten şirketlerden temin edecek; miktar, süre ve fiyat dahil usul ve esasları Bakanlık belirleyecektir.
- Elektrik dağıtım şirketlerinin teknik ve teknik olmayan kayıplarından dolayı enerji ihtiyaçlarını EÜAŞ'tan temin etmesi zorunlu hale getirilmektedir.
- Son kaynak tedarikçilerinin belirli bir oranda elektriği EÜAŞ’tan almak zorunda olması öngörülmektedir.
Gerekçe:
- Türkiye'nin enerji arz güvenliğinin sağlanması ve fiyat istikrarının korunması hedeflenmiştir.
- Kamu ve özel sektör arasında enerji tedarik sürecinde düzenleyici bir mekanizma oluşturulması amaçlanmıştır.
Muhalefet Eleştirileri:
- Fosil yakıt kullanımını teşvik eden bu düzenlemenin Türkiye’nin yeşil enerjiye geçiş hedefleriyle çeliştiği ve uzun vadede çevresel maliyetler oluşturacağı dile getirilmiştir.
- Kamu kaynaklarının belirli enerji şirketlerine yönlendirilmesi sebebiyle rekabet ortamının zarar görebileceği belirtilmiştir.
- Elektrik fiyatlarının belirlenmesinde piyasa dinamiklerinin etkisiz hale getirilebileceği ve tüketicilere yüksek maliyet yansıtılabileceği öne sürülmüştür.
5. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) Yetkileri (7145 Sayılı Kanun)
Değişiklik:
- Terörle iltisaklı olduğu şüphesiyle el konulan şirketlere Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun (TMSF) kayyım olarak atanabilmesine ilişkin, 31 Temmuz 2024’te sona eren uygulama yeniden yürürlüğe girecek.
- Atanan veya görevlendirilenler ile bu kapsamda yapılan işlemler hakkında Bankacılık Kanunu’nun 127. maddesi uygulanacaktır.
- Şirketlerin genel kurul yetkileri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilecektir.
- TMSF'nin kayyımlık görevi kapsamındaki karar ve işlemlerine karşı açılan davalar, Fonun merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde görülecektir.
Gerekçe:
- Terör finansmanının önlenmesi ve devlete ait kaynakların etkin bir şekilde yönetilmesi amaçlanmaktadır.
- El konulan şirketlerin kamu yararı gözetilerek yönetilmesini sağlamak hedeflenmektedir.
Muhalefet Eleştirileri:
- TMSF’nin kayyım atanması sürecinde yargı denetiminden bağımsız bir konuma getirilmesinin hukuki güvenceyi zayıflatabileceği ifade edilmiştir.
- Kayyım yetkilerinin genişletilmesi, özel sektör şirketlerinin faaliyetlerini olumsuz etkileyebileceği ve ticari güven ortamını bozabileceği yönünde eleştiriler yöneltilmiştir.
- Kayyım atanmasına ilişkin süreçlerde yargı denetiminin idare mahkemeleri ile sınırlandırılması, hukuki süreçlerin adil ilerlemesi açısından sakıncalı bulunmuştur.
Sonuç
Kanun; kamu yönetimi, enerji sektörü ve sosyal güvenlik alanlarında değişiklikler içeriyor. Muhalefet partilerinin eleştirileri, yetki genişletmelerinin kamu denetimini zayıflatabileceği ve ekonomik desteklerin belirli gruplara avantaj sağlayabileceği noktalarında yoğunlaştı. Kanun 31 Ocak 2025'te kabul edildi ve 4 Şubat 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.
Yorumlar
Hakaret, nefret söylemi ve kişisel bilgi içeren yorumlar kaldırılır.