Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Kanun Teklifinin Maddeleri, Gerekçeleri ve Muhalefet Şerhleri

MADDE 1: Harcırah Kanununda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: 6245 sayılı Harcırah Kanunundaki üst düzey harcırah alacak yetkililer listesi güncelleniyor. "Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı" ibaresi çıkarılarak yerine "Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri" ibaresi ekleniyor.
• Madde Gerekçesi: 174 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığının Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği olarak yeniden yapılandırılmasına uyum sağlanması amaçlanmaktadır.
• Muhalefet Şerhi: CHP ve İYİ Parti, bu değişikliği eleştirmiştir. Cumhurbaşkanlığında önce Genel Sekreterlik yapısının İdari İşler Başkanlığına, birkaç yıl sonra ise tekrar Genel Sekreterliğe dönüştürülmesinin, "devletin yapısında çok iyi tasarlanmadan, düşünülmeden hızlıca yapılan değişikliklere iyi bir örnek" olduğu belirtilmiştir. İYİ Parti şerhinde bu durum, "cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin yapısal iflasının ve kurumsal sürdürülemezliğinin itirafı" olarak değerlendirilmiştir.

MADDE 2: Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Hakkında Kanunda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Spor Toto Teşkilat Başkanlığının bayiliklerle ilgili görev ve yetkilerinin (yer belirleme, ruhsatlandırma, denetim vb.) kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilmesine olanak tanınmaktadır.
• Madde Gerekçesi: AYM tarafından iptal edilen KHK hükmü, kanuni düzenleme olarak yeniden getirilmektedir. Amaç, bayilik teşkilatının yönetimine ilişkin yetkilerin özel sektöre devredilebilmesi veya bu konularda hizmet satın alınabilmesidir.
• Muhalefet Şerhi: Tüm muhalefet partileri bu maddeye karşı çıkmıştır. CHP, kamunun denetim yetkisinin özel kişilere devredilmesinin Anayasanın 128. maddesindeki "kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlilerince yerine getirileceği" ilkesiyle bağdaşmadığını savunmuştur. İYİ Parti, Milli Piyango özelleştirmesini örnek göstererek bu tür devirlerin kamu denetimini zayıflattığını, belirli çıkar çevrelerine ayrıcalık sağladığını ve kumar bağımlılığını artırdığını belirtmiştir. İYİ Parti ayrıca, komisyon görüşmelerinde denetimi yapacak şirket ile bayilikleri işleten şirketin aynı gruba (Demirören Grubu) ait olup olmadığı sorusuna bürokratların net bir "hayır" yanıtı veremediğini, bunun da denetimin tarafsızlığına gölge düşürdüğünü vurgulamıştır.

MADDE 3: Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: TSK personelinin rütbe bekleme sürelerinin Cumhurbaşkanı kararıyla uzatılıp kısaltılabilmesine imkan tanınıyor.
• Madde Gerekçesi: Personel ihtiyacının karşılanabilmesi amacıyla, AYM tarafından iptal edilen KHK hükmü kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: CHP ve İYİ Parti, bu maddeye Anayasa'ya aykırılık ve TSK'nın kurumsal yapısını bozma riski taşıdığı gerekçeleriyle şiddetle karşı çıkmıştır. CHP'ye göre, Cumhurbaşkanına hangi gerekçeyle ve ne kadar süreyle bu değişikliği yapacağına dair hiçbir sınır konulmaması, "sınırsız bir yetki" anlamına gelmektedir. Bu durumun subayların özlük haklarına keyfi bir müdahale olduğu, hukuki belirlilik, kanunilik ve ölçülülük ilkelerini ihlal ettiği savunulmuştur. İYİ Parti şerhinde ise bu yetkinin, TSK'nın liyakate dayalı terfi sistemini ortadan kaldıracağı, orduyu siyasallaştırma tehlikesi taşıyacağı ve komuta kademesi üzerinde "itaat-terfi" ilişkisi yaratma riski taşıdığı belirtilmiştir.

MADDE 4: Askeri Okullar ve Mühimmat Temizliğiyle İlgili Kanunda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: MSB tarafından yürütülen insani amaçlı mayın temizliği faaliyetlerinde kullanılmak üzere yurt dışından getirilecek her türlü ekipman ve özel eğitimli hayvanlar gümrük vergisinden muaf tutulacak.
• Madde Gerekçesi: AYM tarafından iptal edilen KHK hükmü, gümrük muafiyeti sağlamak ve uluslararası ortaklı projeleri kolaylaştırmak amacıyla kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: CHP, "MSB faaliyetleri" tanımının çok geniş olduğunu, bu muafiyetin mayın temizleme ihalelerini alacak özel sektör ve yabancı şirketleri de kapsayabileceğini belirtmiştir. Bu durumun belirsizlik yarattığı ve Anayasanın 2. maddesindeki "hukuk devleti" ilkesine aykırı olduğu savunulmuştur.

MADDE 5: Yükseköğretim Kanununda (YÖK) Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: YÖK üyelerinin seçim usulü yeniden düzenleniyor. Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından seçilen üyelerin Cumhurbaşkanı tarafından atanması ve atanmayanların yerine iki hafta içinde seçim yapılmazsa Cumhurbaşkanının doğrudan atama yapması hükmü getiriliyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü, kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: Tüm muhalefet partileri, bu düzenlemenin üniversite özerkliğini yok ettiğini savunmuştur. CHP ve DEM Parti, bu maddeyle ÜAK'nin üye seçiminin "tamamen sembolik" hale getirildiğini ve fiilen tüm üyelerin Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesinin önünün açıldığını belirtmiştir. Bu durumun yükseköğretimi tamamen Cumhurbaşkanı'nın kontrolü altına soktuğu ve Anayasanın 130 ve 131. maddelerindeki üniversite özerkliği ve YÖK'ün karma yapısı ilkelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir.

MADDE 6: Yükseköğretim Kanununda Rektör Atamalarına İlişkin Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Devlet ve vakıf üniversitelerine rektörler doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanacak.
• Madde Gerekçesi: AYM tarafından iptal edilen KHK hükmünün, diğer yönetici atama usulleriyle uyumlu olacak şekilde kanunla yeniden düzenlenmesi amaçlanmaktadır.
• Muhalefet Şerhi: Tüm partiler bu maddeye karşı çıkmıştır. Düzenlemenin, rektör atamalarındaki "profesör olarak en az üç yıl görev yapmış olma" şartını ve YÖK'ün aday gösterme yetkisini kaldırdığı, yetkiyi tek başına Cumhurbaşkanına verdiği belirtilmiştir. CHP, "Yöneticisi doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanan üniversitenin özerkliğinden söz edilemeyeceğini" savunmuştur. DEM Parti, bu maddeyle üniversitelerde liyakatin değil, siyasi sadakatin esas alınacağını ve üniversitelerin "ticarethaneye" dönüştürüldüğünü ifade etmiştir.

MADDE 7: Yükseköğretim Kanununda Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanlarına İlişkin Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Üniversitelerdeki yabancı uyruklu öğretim elemanı sayısı, toplam dolu kadronun %2'si ile sınırlandırılıyor ve tüm yetkiler YÖK'e veriliyor.
• Madde Gerekçesi: Kalkınma planları doğrultusunda yükseköğretimin uluslararasılaşması hedefi kapsamında, AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü kanunla düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: DEM Parti ve İYİ Parti maddeyi eleştirmiştir. DEM Parti, dünya üniversiteleri daha fazla yabancı akademisyenle çalışırken Türkiye'nin bu düzenlemeyle kendi sınırlarını daralttığını belirtmiştir. İYİ Parti, %2'lik katı kotanın üniversitelerin uluslararası rekabet gücünü düşüreceğini, YÖK'ün "Uluslararasılaşma Strateji Belgesi" ile çeliştiğini ve üniversitelerin kurumsal özerkliğini zedelediğini savunmuştur.

MADDE 9: Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanununda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Gençlik ve Spor Bakanlığına yurt dışında "koordinasyon ofisleri" kurma yetkisi veriliyor. Ofislerin yeri, süresi, personelin niteliği, sayısı ve ücretleri Cumhurbaşkanınca belirlenecek.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü, Bakanlığın yurt dışı faaliyetlerini koordine etmek amacıyla kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: Tüm partiler, personelin nitelik, atanma ve özlük hakları gibi konuların kanunla düzenlenmesi gerekirken Cumhurbaşkanı kararına bırakılmasının Anayasa'nın 7. (yasama yetkisinin devredilmezliği) ve 128. (memurların özlük işlerinin kanunla düzenlenmesi) maddelerine aykırı olduğunu savunmuştur. İYİ Parti ve DEM Parti, TİKA ve Yurt Dışı Türkler Başkanlığı gibi benzer görevleri yapan kurumlar varken yeni bir teşkilatlanmanın israf yaratacağını ve bu ofislerin "yurtdışında siyasi amaçlarla faaliyet yürütecek yeni bir paralel yapı oluşturma şüphesini doğurduğunu" iddia etmiştir.

MADDE 10 & 11: Ekonomik ve Sosyal Konsey Kanununda Değişiklikler

• Getirilen Değişiklik: Ekonomik ve Sosyal Konseyin üyeleri ve çalışma usulleri Cumhurbaşkanınca belirlenecek.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükümleri kanunla yeniden düzenlenerek, bu yetkilerin Cumhurbaşkanına verilmesi amaçlanmaktadır.
• Muhalefet Şerhi: Tüm partiler, anayasal bir kuruluş olan Konseyin bu düzenleme ile tamamen işlevsiz hale getirildiğini belirtmiştir. İYİ Parti ve DEM Parti, 2010'da Anayasaya girmesinden beri bir kez bile toplanmayan Konseyin, tüm yapısının tek kişiye bağlanmasıyla bir "danışma mekanizması değil, tek taraflı kararların meşruiyet zırhı olarak işletilecek bir simülasyon" haline geleceğini savunmuştur.

MADDE 12: Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Teknik bir düzeltme gibi görünen madde, sendikaların afet durumlarında "Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara" yardım yapabilmesini düzenliyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği hüküm, sendikaların afet durumlarında yardım yapabilmesine olanak sağlamak için kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: CHP, eski sistemde Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen vakıflarla ilgili karar mekanizmasının sadece Cumhurbaşkanına bırakılmasının sakıncalı olabileceğini belirtmiştir. DEM Parti, bu yetkinin Cumhurbaşkanına verilmesinin keyfiyete yol açabileceğini, muhalif dernek ve vakıfların dışlanabileceğini ve Anayasanın eşitlik ilkesiyle çelişebileceğini savunmuştur.

MADDE 13, 14 & 15: Belediye Kanununda Değişiklikler

• Getirilen Değişiklik: Daha önce AYM tarafından iptal edilen, belediyelerin kurulması, birleştirilmesi ve köye dönüştürülmesine ilişkin hükümler yeniden düzenleniyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin, bu işlemlerin "Cumhurbaşkanı kararı" ile değil, "kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi" ile yapılabileceği yönündeki iptal kararına uyum sağlamak amaçlanmaktadır.
• Muhalefet Şerhi: CHP ve DEM Parti, bu düzenlemelerin Anayasanın 127. maddesinde güvence altına alınan "mahalli idarelerin özerkliği" ve "yerinden yönetim" ilkelerine aykırı olduğunu savunmuştur. DEM Parti, 2016'dan beri devam eden "kayyım rejimi" ile yerel iradenin zaten gasp edildiğini, bu düzenlemelerin de merkezi vesayeti daha da güçlendireceğini belirtmiştir.

MADDE 16, 17 & 20: Çeşitli Kurul ve Konseylere İlişkin Yetki Devirleri

• Getirilen Değişiklik: Biyogüvenlik Kurulu, Devlet Desteklerini İzleme ve Denetleme Kurulu ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyine yapılan atıfların, Cumhurbaşkanınca belirlenecek bir kurul veya mercie yapılmış sayılacağı düzenleniyor.
• Madde Gerekçesi: 703 sayılı KHK ile kaldırılan bu kurullara ilişkin mevzuat atıflarının kime yapılacağı konusundaki tereddütleri gidermek amacıyla, AYM'nin iptal ettiği hükümler kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: Partiler, bu kurulların neden kaldırıldığı ve yetkilerinin neden belirsiz bir merciye devredildiği konusunda tatminkar cevap alamadıklarını belirtmiştir. DEM Parti, özellikle Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyinin yetkilerinin devrinin, iş cinayetlerinin ve emek sömürüsünün artmasına zemin hazırlayacak "emek düşmanı bir yaklaşım" olduğunu savunmuştur.

MADDE 22: Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı Hakkında Kanunda Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Alan Başkanlığının Tarihi Alandaki faaliyetlerinin önemli bir kısmı, Kamu İhale Kanunundan muaf tutuluyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükmünün kanunla yeniden düzenlenmesiyle, Başkanlığın faaliyetlerine yönelik muafiyet ve indirimler getirilmesi amaçlanmaktadır.
• Muhalefet Şerhi: DEM Parti ve İYİ Parti, bu muafiyetin şeffaflık, eşitlik ve denetlenebilirlik ilkelerini yok saydığını, usulsüzlük ve yolsuzluğun önünü açtığını belirtmiştir.

MADDE 23: Milli Savunma Üniversitesi Rektör Ataması

• Getirilen Değişiklik: Milli Savunma Üniversitesi rektörünün Cumhurbaşkanı tarafından atanacağı hükmü kanuna tekrar ekleniyor.
• Madde Gerekçesi: Üniversitenin milli güvenlikteki rolü ve kendine özgü yapısı dikkate alınarak, AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: DEM Parti ve İYİ Parti, rektör atamasında liyakat yerine siyasi iradenin belirleyici olmasının üniversite özerkliğine aykırı olduğunu savunmuştur.

MADDE 25 & 26: Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Hakkında KHK'da Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: KİT'lerin anonim şirket (A.Ş.) şeklinde, "genel kurul olmaksızın" kurulabilmesi sağlanıyor. Cumhurbaşkanınca kurulacak bu A.Ş.'ler, Türk Ticaret Kanununun (TTK) kuruluş, sermaye, genel kurul ve denetim gibi birçok hükmünden muaf tutuluyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükümleri, kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: Tüm partiler bu düzenlemeye şiddetle karşı çıkmıştır. CHP, "anonim şirketin hiçbir hukuki niteliği ile örtüşmeyen bir anonim şirket türü yaratıldığını" belirtmiştir. Genel kurul gibi temel bir organı olmayan, denetimden muaf bir yapının hukuki güvenliği ortadan kaldıracağı ve her türlü yolsuzluğa ve istismara açık olduğu savunulmuştur. Düzenlemenin Anayasanın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu vurgulanmıştır.

MADDE 27: Ticaret Bakanlığına Döner Sermaye İşletmesi Kurma Yetkisi

• Getirilen Değişiklik: Ticaret Bakanlığına geniş yetkilerle donatılmış, 500 milyon TL sermayeli (Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilir) bir döner sermaye işletmesi kurma imkanı veriliyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü, Bakanlığın görevlerinin finansmanına katkı sağlamak amacıyla kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: CHP, özellikle bakanlığın "yap-işlet-devret" modeliyle modernize edilen gümrük kapılarından alması gereken payların yıllarca özel bir şirket hesabında tutulduğunu, Sayıştay raporlarına rağmen denetimsiz harcamalar yapıldığını ve teklifin bu durumu gecikmeli olarak düzeltmeye çalıştığını belirtmiştir. Ayrıca döner sermaye gibi yapıların "Bütçe Birliği" ilkesine aykırı olduğu ve Cumhurbaşkanına verilen sermaye artırma yetkisinin belirsizliği nedeniyle Anayasanın 2. ve 7. maddelerine aykırı olduğu savunulmuştur.

MADDE 28: Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlara İlişkin KHK'da Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Öğrenci yurtlarının iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verme yetkisi belediyelerden alınarak, öğrenim seviyesine göre Milli Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığına devrediliyor.
• Madde Gerekçesi: AYM'nin iptal ettiği KHK hükmü, ruhsatlandırma yetkisinin ilgili bakanlıklarca belirlenmesi amacıyla kanunla yeniden düzenlenmektedir.
• Muhalefet Şerhi: Tüm partiler, bu düzenlemenin Anayasanın 127. maddesindeki "idari özerklik" ilkesini zedelediğini savunmuştur. Belediyelere ait bir yetkinin merkezi idareye devredilmesinin vesayet denetimini aştığı, aksine yapı ruhsatları için gerekli teknik donanımın belediyelerde bulunduğu, bakanlıkların ise bu konuda yeterli uzmanlığa sahip olmadığı belirtilmiştir.

MADDE 30: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu KHK'sında Değişiklik

• Getirilen Değişiklik: Kurul Başkan ve üyelerinin görevlerine, ciddi hastalık veya atanma şartlarını kaybetmeleri gibi belirli durumlarda Cumhurbaşkanınca son verilebileceği hükmü getiriliyor.
• Madde Gerekçesi: AYM tarafından iptal edilen fıkra, üyelerin görevlerinin sona erme esaslarını düzenlemek amacıyla kanunla yeniden getirilmektedir.
• Muhalefet Şerhi: İYİ Parti, kurum üyelerinin seçiminde olduğu gibi görevden alınmalarının da TBMM tarafından yapılması gerektiğini, bu yetkinin Cumhurbaşkanına verilmesinin doğru olmadığını savunmuştur.