Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Esas Eleştirileri

• Gündem Saptırma ve Gerçek Sorunları Göz Ardı Etme: Teklifin, Türkiye'nin içinde bulunduğu derin ekonomik kriz, yüksek enflasyon, emeklilerin ve asgari ücretlilerin yaşadığı geçim sıkıntısı gibi temel sorunlara hiçbir çözüm getirmediği, aksine bu sorunları görmezden geldiği vurgulanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi Kararlarının Arkasından Dolanma: Teklifteki birçok maddenin (Madde 4, 6, 7, 19, 20), daha önce Anayasa Mahkemesi tarafından "kanunla düzenlenmesi gerektiği" belirtilerek iptal edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerini, mahkemenin ruhuna aykırı şekilde yeniden yasalaştırma amacı taşıdığı savunulmuştur.
• TSK'nın Siyasallaştırılması: Teklifin ilk üç maddesiyle TSK'nin terfi ve atama sistemine yapılan müdahalelerin, liyakat ilkesini zayıflattığı ve komuta kademesini siyasi iradeye bağımlı hale getirme riski taşıdığı belirtilmiştir. Düzenlemelerin "kişiye özel" olduğu ve ordunun kurumsal yapısını bozacağı yönünde ciddi endişeler dile getirilmiştir.

Maddeler, Madde Gerekçeleri ve Muhalefet Şerhleri

MADDE 1, 2 ve 3: Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nda Değişiklikler

Yapılmak İstenen Değişiklik:

• Madde 1: Deniz ve hava kuvvetlerinde daha önce sadece belirli sınıflara (pilot, güverte vb.) açık olan Korgeneral/Koramiral rütbesine terfi olanağı, tüm muharip sınıflar için genişletilmektedir.
• Madde 2: Yüksek Askeri Şura kararıyla hizmet süresi uzatılabilecek general ve amiral sayısı artırılmakta (36'dan 60'a), kuvvet komutanlarının yaş haddi 67'ye çıkarılmakta ve Cumhurbaşkanına bu süreyi 72 yaşına kadar uzatma yetkisi verilmektedir.
• Madde 3: Halihazırda görevde olan generallerin Korgeneral/Koramiralliğe terfisi için aranan "kuvvet harp enstitüleri komuta ve kurmay öğrenimini tamamlama" şartı geçici olarak kaldırılmaktadır.

Madde Gerekçesi: Gerekçeler arasında teknolojik gelişmeler (İHA, siber savaş vb.), 15 Temmuz sonrası oluşan personel açığı ve tecrübeli komutanların bilgi birikiminden daha uzun süre faydalanma amacı gösterilmektedir.

Muhalefet Şerhi: Bu maddeler, TSK'nin geleneksel liyakat ve terfi sistemini bozduğu, siyasi müdahaleye açık hale getirdiği ve "kişiye özel" kanun yapıldığı gerekçeleriyle sert bir şekilde eleştirilmiştir. Kurmaylık eğitim şartının kaldırılmasının ordunun stratejik karar alma yeteneğini zayıflatacağı, yaş haddinin 72'ye çıkarılmasının ise alt rütbelerdeki personelin önünü tıkayarak motivasyon kaybına yol açacağı ve komuta kademesinde liyakat yerine siyasi sadakati ödüllendireceği savunulmuştur.

MADDE 10: Turizm Sektöründe Çalışanların Haftalık İzinleri

Yapılmak İstenen Değişiklik: Turizm işletme belgeli konaklama tesislerinde çalışan işçilerin, yazılı talepleri veya onayları halinde, haftalık izinlerini 7 günlük zaman dilimi yerine 10 gün içinde kullanabilmelerine imkan tanınmaktadır. Bu durum, işçinin aralıksız 10 güne kadar çalıştırılabilmesinin önünü açmaktadır.

Madde Gerekçesi: Turizm sektörünün ihtiyaçları doğrultusunda esneklik sağlamak ve işçilerin izinlerini birleştirerek daha verimli bir serbest zaman yaratmalarına olanak tanımak amaçlanmaktadır.

Muhalefet Şerhi: Bu düzenleme, Anayasa'nın 50. maddesiyle güvence altına alınan "dinlenme hakkı"na ve ILO sözleşmelerine aykırı bulunmuştur. İşçinin "yazılı onayı"nın, iş güvencesinin zayıf olduğu turizm sektöründe işveren baskısı nedeniyle geçersiz olacağı, düzenlemenin işçinin dinlenme hakkını fiilen ortadan kaldıracağı ve sömürüyü artıracağı belirtilmiştir.

MADDE 12: İşçilere Elektronik Posta ile Bildirim

Yapılmak İstenen Değişiklik: İş sözleşmesinin feshi hariç olmak üzere, işçilere yapılacak bildirimlerin, işçinin yazılı kabulü şartıyla Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) üzerinden de yapılabilmesi ve bu bildirimlerin hukuken yazılı bildirim gibi geçerli sayılması öngörülmektedir.

Madde Gerekçesi: Dijitalleşme hedefleri doğrultusunda ispat kolaylığı sağlamak, fiziki dosyalama zorunluluğunu azaltarak maliyet ve zaman tasarrufu elde etmek amaçlanmaktadır.

Muhalefet Şerhi: Düzenlemenin, işverenler tarafından kötüye kullanılabileceği ve işçinin hak kayıplarına yol açabileceği endişesi dile getirilmiştir. İşçinin e-postasına zamanında bakamaması gibi durumlarda bildirim sorumluluğunun işçiye yıkılacağı ve sendikalı işyerlerinde toplu sözleşmeyle elde edilmiş hakların kullanımında sorunlar çıkabileceği belirtilmiştir.

MADDE 13 ve 14: Özel İstihdam Bürolarının Veri Paylaşım Yükümlülüğü

Yapılmak İstenen Değişiklik: Özel istihdam bürolarına, yayımladıkları açık iş ilanlarını ve bu işlere yönlendirdikleri kişilere ilişkin verileri İŞKUR tarafından belirlenecek formatta kuruma bildirme zorunluluğu getirilmektedir. Bu yükümlülüğe uymayanlara idari para cezası uygulanacaktır.

Madde Gerekçesi: İşgücü piyasasına ilişkin tüm verilerin tek bir ulusal sistemde toplanarak piyasanın daha etkin izlenmesi, politika geliştirme kapasitesinin güçlendirilmesi ve faaliyetlerin daha şeffaf hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

Muhalefet Şerhi: Bu düzenleme, kişisel verilerin güvenliği açısından ciddi riskler taşıdığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. İŞKUR'a hangi verilerin, hangi sınırlarla aktarılacağının kanunda açıkça belirtilmemesinin Anayasa'nın 20. maddesindeki özel hayatın gizliliği ilkesine aykırı olduğu savunulmuştur. Yakın zamanda yaşanan ve İŞKUR'un da aralarında bulunduğu birçok kamu kurumundan milyarlarca verinin çalındığına dair adli soruşturmalar hatırlatılarak, veri güvenliği sağlanmadan böyle bir zorunluluk getirilmesinin tehlikeli olduğu vurgulanmıştır.

MADDE 18: En Düşük Emekli Aylığı

Yapılmak İstenen Değişiklik: Komisyonda verilen bir önergeyle, en düşük emekli aylığı tutarı, 2025 yılı Ocak-Haziran dönemi enflasyon oranı (%16,67) kadar artırılarak 14.469 TL'den 16.881 TL'ye yükseltilmiştir.

Madde Gerekçesi: Yaşlılık, malullük ve ölüm aylığı alan emeklilerin ve hak sahiplerinin asgari aylık ödemelerini artırmak amaçlanmaktadır.

Muhalefet Şerhi: Yapılan artışın yetersiz olduğu, en düşük emekli aylığının hala açlık sınırının (26.115 TL) ve asgari ücretin çok altında kaldığı belirtilmiştir. Artışın, gerçek enflasyonu yansıtmayan TÜİK verilerine göre yapıldığı, bu durumun emeklilerin alım gücünü daha da erittiği ifade edilmiştir. Muhalefet partileri tarafından en düşük emekli aylığının asgari ücret seviyesine çıkarılması ve memurlara verilen seyyanen zammın memur emeklilerine de yansıtılması yönünde verilen önergelerin reddedildiği belirtilmiştir.