6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda Ne Değişiyor?
12 Ekim 2026 itibarıyla Referandom'da bu kanunu değiştirmeyi öneren 6 kanun teklifi ve bu tekliflerde 60 madde var. En yeni teklif: Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Kanun Değişiklikleri (22 Haziran 2026).
Öne Çıkan Değişiklik Önerileri
- Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor
- Kısmi Davada Talep Bir Kez Artırılabilecek, Zamanaşımı Kesilecek
- Hukuk Davalarında Duruşmalar Arası Süre Üç Ayı Aşamayacak
- Uzaktan Duruşmaya Katılanlar İçin Elle İmza Hükümleri Uygulanmayacak
- Birleştirme Kararı Kesinleşince İlk Davanın Mahkemesini Bağlayacak
- Birleştirme Kararlarına Karşı Hükmü Beklemeden İstinafa Gidilebilecek
Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Kanun Değişiklikleri
Madde 21: Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor
Alacağın miktarı dava açılırken bilinemediğinde açılabilen belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. madde yürürlükten kalkıyor.
ÖnceAlacağın miktarı tam bilinmiyorsa belirsiz alacak davası açılabiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorMadde yürürlükten kalkıyor; yürürlükten önce açılan davalarda eski hüküm uygulanmaya devam ediyor.Madde 22: Kısmi Davada Talep Bir Kez Artırılabilecek, Zamanaşımı Kesilecek
Alacağın yalnız bir kısmı dava edildiyse davacı, ıslah yapmadan tahkikat bitene kadar talebini bir kez artırabilecek; artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılacak.
ÖnceKısmi davada zamanaşımı yalnız dava edilen kısım için kesiliyor, kalan alacak için işlemeye devam ediyordu.Teklif Ne ÖneriyorTalep tahkikat bitene kadar bir defa artırılabilir; artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.Madde 23: Hukuk Davalarında Duruşmalar Arası Süre Üç Ayı Aşamayacak
İki duruşma arasındaki süre üç aydan uzun olamayacak; bilirkişi incelemesinin uzaması ya da istinabe gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun süre verebilecek.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorDuruşmalar arası süre üç ayı aşamaz; zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun süre belirleyebilir.Madde 24: Uzaktan Duruşmaya Katılanlar İçin Elle İmza Hükümleri Uygulanmayacak
Ses ve görüntü nakliyle bulundukları yerden duruşmaya katılanlar için, ikrar, yemin, feragat, kabul ve sulh gibi hâller dışında elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacak.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorUzaktan katılanlar, imza gerektiren sayılı beyanlar dışında elle imza hükümlerine tabi olmuyor.Madde 25: Birleştirme Kararı Kesinleşince İlk Davanın Mahkemesini Bağlayacak
Aynı yargı çevresindeki aynı düzey mahkemeler arasında verilen birleştirme kararı, kesinleştiği andan itibaren ilk davanın açıldığı mahkemeyi bağlayacak.
ÖnceBirleştirme kararı ilk davanın mahkemesini bağlıyordu; Anayasa Mahkemesi bu ibareyi kanuni hâkim ilkesine aykırı bularak iptal etti.Teklif Ne Öneriyorİlk davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır.Madde 26: Birleştirme Kararlarına Karşı Hükmü Beklemeden İstinafa Gidilebilecek
Aynı yargı çevresindeki hukuk mahkemelerinin birleştirme kararına karşı yalnız istinaf yoluna başvurulabilecek; ayırma kararlarına ise ancak hükümle birlikte gidilebilecek.
ÖnceBirleştirme kararına karşı esas hükümle birlikte istinaf yoluna gidilebiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorBirleştirme kararına karşı hüküm beklenmeden istinafa gidilebilir; ayırma kararlarına ancak hükümle birlikte gidilebilir.Madde 27: İstinafta Yeniden Verilen Karar Sınırı Aşıyorsa Temyiz Edilebilecek
Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu kabul edip esas hakkında yeniden karar verirse, karar parasal sınırın üzerindeyse temyiz edilebilecek; sınırı geçmiyorsa temyiz yolu kapalı kalacak.
ÖnceAnayasa Mahkemesi, istinafın kabulü hâlinde esas hakkında verilen karara temyizi kapatan kuralı iptal etti.Teklif Ne ÖneriyorYeniden verilen karar ile ilk derece kararı arasındaki fark parasal sınırı geçmiyorsa ya da karar yalnız yargılama gideri veya vekâlet ücretine ilişkinse temyiz yolu kapalıdır.
10. Yargı Paketi
Madde 28: Hukukta İstinaf ve Temyiz Parasal Sınırı Dava Tarihine Bağlanıyor
200. ve 201. maddelerdeki parasal sınırlar hukuki işlemin yapıldığı, istinaf, temyiz ve temyizde duruşma sınırları davanın açıldığı tarihteki miktara göre uygulanır. Üçüncü fıkra kaldırılıyor.
Önceİstinaf ve temyiz sınırlarında hükmün verildiği tarihteki miktar esas alınıyordu.Teklif Ne ÖneriyorBu sınırlar davanın açıldığı tarihteki miktara göre uygulanır; ıslahla artan tutarda da dava tarihi esas alınır.
9. Yargı Paketi
Madde 29: Hukuk Davalarında Parasal Sınır Küsuratı Bin Liraya Kadar Silinecek
Yeniden değerlemeyle artan parasal sınırlarda bin lirayı aşmayan kısım hesaba katılmayacak. Kaldırma ya da bozma sonrası verilen kararlarda ilk karar tarihindeki istinaf ve temyiz sınırı geçerli olacak.
ÖnceYeniden değerlemeyle belirlenen sınırların on lirayı aşmayan kısmı dikkate alınmıyor.Teklif Ne ÖneriyorBin lirayı aşmayan kısım dikkate alınmaz; kaldırma ya da bozma üzerine yeniden verilen kararlarda ilk karar tarihindeki sınır esas alınır.
8. Yargı Paketi
Madde 37: Birçok Kanunda Süreler İki Hafta Oluyor, Para Sınırları Artıyor
Yedi, on ve on beş günlük başvuru süreleri iki haftaya çıkıyor. Adli para cezası sınırları artırılıyor; istinaf kesinlik sınırı 3.000 liradan 15.000 liraya yükseliyor.
ÖnceBirçok kanunda başvuru süresi yedi, on ya da on beş gündü; istinaf kesinlik sınırı 3.000 liraydı.Teklif Ne ÖneriyorSüreler iki hafta ya da bir ay olacak; kesinlik sınırı 3.000 liradan 15.000 liraya çıkacak.
Hukuk Muhakemeleri Kanununda Yargılama Usulü Değişiklikleri
Madde 1: Görevsizlik Kararında İki Haftalık Süre Tebliğle Başlıyor
Mahkeme görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verdiğinde dosyanın gönderilmesini istemek için tanınan iki haftalık süre, kesin kararlarda da tebliğ tarihinden başlıyor.
ÖnceKarar verildiği anda kesinse iki haftalık süre, kararın verildiği tarihten itibaren işliyordu.Teklif Ne ÖneriyorSüre tebliğ tarihinden başlıyor; süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılıyor ve bunu kararı veren mahkeme resen belirliyor.Madde 2: Duruşmanın Gizli Yapılabileceği Haller Genişliyor
Mahkeme, yargılamayla ilgili kişilerin korunmaya değer üstün bir menfaatini kesin olarak gerekli görürse, ilgilinin talebiyle duruşmayı gizli yapabilecek.
ÖnceDuruşma yalnız genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde, taraflardan birinin talebiyle gizli yapılabiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorKorunmaya değer üstün menfaat de gizlilik sebebi oluyor; gizli yapılması ilgilinin talebiyle istenebiliyor.Madde 3: Önceden Arabuluculuk Yapan Hâkim Reddedilebilecek
Aynı uyuşmazlıkta daha önce arabuluculuk ya da uzlaştırmacılık yapmış olan hâkim, hâkimin reddi sebepleri arasına giriyor.
ÖnceArabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış olmak, hâkimin reddi sebepleri arasında sayılmıyordu.Teklif Ne ÖneriyorAynı uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış bulunmak, hâkimin reddi sebebi oluyor.Madde 4: Hâkimin Reddi Kararlarına Karşı Başvuru Yolu Netleşiyor
Hâkimin reddi usulünü düzenleyen fıkralar 42. maddeye taşınıyor; ret kararlarına yalnız hükümle birlikte başvurulabileceğini söyleyen dokuzuncu fıkra kaldırılıyor.
ÖnceHâkimin reddine ilişkin kararlara karşı ancak hükümle birlikte kanun yoluna başvurulabiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorRet kararlarına karşı, dava konusunun miktar ve değerine göre derhal istinaf kanun yoluna başvurulabilecek.Madde 5: Hâkimin Reddinde Sebebin Muhtemel Görülmesi Yetecek
Ret sebebi sabit olmasa bile merci bunu muhtemel görürse ret talebini kabul edebilecek; ret sebepleri hakkında yemin teklif edilemeyecek.
ÖnceBu iki kural 38. maddenin altıncı ve yedinci fıkralarında yer alıyordu.Teklif Ne ÖneriyorKurallar, ret talebinin incelenmesini düzenleyen 42. maddeye yeni ikinci ve üçüncü fıkra olarak ekleniyor.Madde 6: Kesin Süre Verirken Hâkim Sonuçları Açıkça İhtar Edecek
Hâkim süreyi kesin tayin ederse yapılacak işi duraksamaya yer vermeyecek biçimde açıklayacak, süreye uyulmamasının sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar edecek.
ÖnceKesin süre verilirken işlemin açıklanması ve sonuçların ihtar edilmesi kanunda açıkça yazılı değildi.Teklif Ne ÖneriyorHâkim işlemi açıklıyor, sonuçları tutanağa geçirip ihtar ediyor; yeniden süre istenirse verilen ikinci süre kesin oluyor.Madde 7: Belirsiz Alacak Davasında Hâkim Süre Verecek
Alacağın tam miktarı kesin belirlenebilir hâle gelince hâkim davacıya talebini netleştirmesi için iki haftalık kesin süre verecek; süre kaçarsa dava talep sonucundaki tutar üzerinden sürecek.
ÖnceDavacı, miktarın kesin belirlenebildiği anı kendisi tespit edip talebini artırmak zorundaydı.Teklif Ne ÖneriyorBu anı mahkeme tespit ediyor, davacıya iki haftalık kesin süre veriyor; tespit davasına ilişkin üçüncü fıkra kaldırılıyor.Madde 8: İş Bölümü İtirazı İlk İtirazlar Arasından Çıkıyor
Asliye hukuk ile asliye ticaret mahkemeleri arasındaki ilişki 1 Ocak 2019'dan beri (7155 sayılı Kanunla) görev ilişkisi olduğu için iş bölümü itirazı ilk itirazlar sayımından kaldırılıyor.
Önceİş bölümü itirazı, ilk itirazlar arasında sayılıyordu.Teklif Ne Öneriyorİş bölümü itirazı ilk itirazlar arasından çıkarılıyor.Madde 9: Delil Avansı Dava Açarken Peşin Alınmayacak
Dava açılırken yalnız harç ve gider avansı alınacak; bilirkişi, keşif ve tanık gibi giderleri kapsayan delil avansı için 324. madde hükümleri geçerli olacak.
ÖnceUygulamada dava açılırken gider avansıyla birlikte delil avansı da peşin tahsil ediliyordu.Teklif Ne ÖneriyorDelil avansının dava açılırken mahkeme veznesine yatırılması zorunlu olmuyor; delil avansı 324. maddeye göre isteniyor.Madde 10: Davanın Geri Alınmasında Dava Açılmamış Sayılacak
Davacı davasını geri aldığında mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verecek.
ÖnceGeri almada mahkemeler, davanın açılmamış sayılması ya da konusuz kalması gibi farklı kararlar veriyordu.Teklif Ne ÖneriyorGeri alma hâlinde davanın açılmamış sayılmasına karar veriliyor; yargılama gideri 331. madde gereği davacıda kalıyor.Madde 11: Dava Konusunu Devreden Davacı da Giderden Sorumlu Olacak
Davacı dava konusunu devrederse ve dava davacı aleyhine bitmişse devreden ile devralan yargılama giderlerinden müteselsilen, yani birlikte sorumlu olacak.
ÖnceMüteselsil sorumluluk, davalının dava konusunu devrettiği ve davanın davalı aleyhine bittiği hâl için düzenlenmişti.Teklif Ne ÖneriyorDavacı dava konusunu devrettiğinde de, dava davacı aleyhine sonuçlanırsa devreden ve devralan giderlerden müteselsilen sorumlu oluyor.Madde 12: Davalının Ek Cevap Süresi İki Haftalık Süre Bitince Başlayacak
Cevap dilekçesini iki haftada hazırlamanın çok zor olduğu hâllerde davalıya verilen ek sürenin ne zaman başlayacağı açıkça yazılıyor.
ÖnceEk sürenin hangi andan başlayacağı konusunda uygulamada duraksama vardı.Teklif Ne ÖneriyorEk süre, iki haftalık cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlıyor.Madde 13: Ön İnceleme Davetiyesine Belge Sunma İhtarı Ekleniyor
Ön inceleme duruşması davetiyesinde, iki hafta içinde belgelerin sunulması gerektiği ve sunulmazsa delilden vazgeçilmiş sayılacağı da ihtar edilecek.
ÖnceDavetiyede, duruşmaya gelmeyen tarafın yokluğunda iddia ve savunmanın genişletilebileceği de ihtar ediliyordu.Teklif Ne ÖneriyorDavetiyede, tebliğinden itibaren iki haftalık kesin sürede sunulmayan belgelerin delilinden vazgeçilmiş sayılacağı ihtar ediliyor.Madde 14: Hâkim Sulh ve Arabuluculuk Hakkında Tarafları Aydınlatacak
Hâkim, sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında tarafları aydınlatacak; belgelerini sunmayan taraf delilinden vazgeçmiş sayılacak.
Teklif Ne ÖneriyorHâkim tarafları sulh ve arabuluculuk konusunda aydınlatıyor; ihtara rağmen belge sunmayan taraf için vazgeçme kararı veriliyor.Madde 15: Dilekçeler Bitince İddia ve Savunma Genişletilemeyecek
Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle serbestçe genişletilebilen iddia ve savunma, dilekçeler karşılıklı verildikten sonra genişletilemeyecek ya da değiştirilemeyecek.
ÖnceÖn inceleme duruşmasına katılmayan tarafın yokluğunda, onun muvafakati olmadan iddia veya savunma genişletilebiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorDilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemiyor ya da değiştirilemiyor.Madde 16: Taraflar Sözlü Yargılama İçin de Duruşmaya Çağrılacak
Taraflar tahkikatın yanında sözlü yargılama için de duruşmaya davet edilecek; davetiyede gelmezlerse yokluklarında hüküm verileceği ihtar edilecek.
ÖnceTaraflar, ön incelemeden sonra yalnız tahkikat için duruşmaya davet ediliyordu.Teklif Ne ÖneriyorDavet sözlü yargılamayı da kapsıyor; sözlü yargılama için duruşma ertelenirse ayrıca davetiye gönderilmeyeceği ihtar ediliyor.Madde 17: Duruşmaya Görüntülü Katılım ve Başka Yerde Duruşma Geliyor
Mahkeme taraflardan birinin talebiyle ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılıma karar verebilecek; fiili engel veya güvenlik sebebiyle duruşmayı il içinde başka yerde yapabilecek.
Teklif Ne ÖneriyorTaraflardan birinin talebi yeterli oluyor; mahkeme tanık, bilirkişi ve uzmanı da bu yolla dinletebiliyor.Madde 18: Bozma Sonrası İlk Derece Mahkemesinde Islah Yapılabilecek
Yargıtay bozduktan ya da bölge adliye mahkemesi kaldırdıktan sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin işlem yaparsa, tahkikat bitene kadar ıslah, yani taraf işlemini düzeltme yapılabilecek.
ÖnceYargıtay'ın bozma kararından sonra ıslah yapılamıyordu.Teklif Ne ÖneriyorBozma ya da kaldırma sonrası ilk derece mahkemesi tahkikat işlemi yaparsa ıslah yapılabiliyor; bozmaya uymakla oluşan hukuki durum değişmiyor.Madde 19: Toplu Mahkemelerde Tahkikat Hâkimi ve Naip Hâkim Geliyor
Heyetle çalışan toplu mahkemelerde heyet, tahkikatın tahkikat hâkimi olarak görevlendirilen bir üye tarafından yapılmasına karar verebilecek; tahkikatın heyetçe yürütüldüğü işlerde mahkeme başkanı belirli işlemler için bir üyeyi naip hâkim olarak görevlendirebilecek.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorHeyet, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, iş veya davanın özelliğine göre tahkikatın, tahkikat hâkimi olarak görevlendirilen bir üye tarafından yapılmasına karar verebilir. Tahkikatın heyetçe yürütüldüğü iş veya davalarda mahkeme başkanı, belirli bazı tahkikat işlemlerini yapmak üzere, üyelerden birini naip hâkim olarak görevlendirebilir.Madde 20: Tahkikat Biter Bitmez Sözlü Yargılamaya Geçilecek
Mahkeme tahkikatın bittiğini bildirdikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçecek; taraflardan birinin talebiyle duruşma en az iki hafta ertelenecek.
ÖnceSözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorSözlü yargılamaya aynı duruşmada geçiliyor; sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmiyor, 150. madde hükmü saklı kalıyor.Madde 21: İmza Atamayanların Senetleri Noter Onayına Bağlanıyor
İmza atamayanların mühür ya da parmak izi kullanarak yaptığı işlemlerin belgesi, okuma yazma bilmeyenler için noterce düzenlenmeli, bilenler için noterce onaylanmalı.
Önceİmza atamayanlar için okuma yazma bilenler ve bilmeyenler ayrı gruplar olarak düzenlenmiyordu.Teklif Ne ÖneriyorOkuma yazma bilmeyenin belgesi noterce düzenleniyor; okuma yazma bilip de imza atamayanın belgesi noterce onaylanıyor ya da düzenleniyor.Madde 22: Adi Senedin Üçüncü Kişilere Geçerlilik Tarihi Belli Oluyor
Adi senet, üçüncü kişiler bakımından noter onayı, resmi işlem, imza sahibinin ölümü ya da imza atmasını imkânsız kılan olayın tarihinden itibaren hüküm ifade edecek.
ÖnceAdi senetlerin üçüncü kişiler bakımından hangi tarihten itibaren hüküm ifade edeceğine dair açık düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorNoter onayında ibraz tarihi, resmi işlemde işlem tarihi, imza edenin ölümünde ölüm tarihi esas alınıyor.Madde 23: Ticari Defter Karşı Tarafa Karşı Delil Olmak İçin Yeni Şart
Ticari defter kaydının sahibi lehine delil sayılması için karşı tarafın kendi defterlerini ibraz etmemiş olması gerekecek.
ÖnceKarşı tarafın defterinde ilgili konuda hiçbir kayıt bulunmaması, defterin sahibi lehine delil sayılma şartlarından biriydi.Teklif Ne ÖneriyorKarşı taraf defterini ibraz etmemişse delil sayılıyor; ibraz edilen defterde ilgili kayıt yoksa defter sahibi lehine delil olamıyor.Madde 24: Bilirkişi Raporuna İtirazda Bir Kez Ek Süre Verilebilecek
Rapora itiraz talebini iki haftada hazırlamak çok zorsa ya da teknik çalışma gerektiriyorsa mahkeme bir kez ve en çok iki hafta ek süre verebilecek.
ÖnceBilirkişi raporuna itiraz için tarafların iki haftalık süresi vardı.Teklif Ne ÖneriyorSüre içinde başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren bir defaya mahsus ve en çok iki hafta ek süre verilebiliyor.Madde 25: Keşif Tutanağına Hâkimin Gözlemleri de Yazılacak
Keşfin kapsamı mahkemece belirlenecek; keşif tutanağına hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de yazılacak.
ÖnceHâkimin gözlemlerinin keşif tutanağına yazılacağı kanunda öngörülmüyordu.Teklif Ne ÖneriyorTutanağa hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de geçiyor.Madde 26: Hükmün Tamamlanması Bölüm Başlığına Ekleniyor
Kanunun Beşinci Kısmının İkinci Bölümünün başlığı, yeni eklenen hükmün tamamlanması kurumunu da kapsayacak biçimde değişiyor.
Teklif Ne ÖneriyorBölüm başlığı "Hükmün Tashihi, Tavzihi ve Tamamlanması" oluyor.Madde 27: Karar Verilmeyen Talepler İçin Ek Karar İstenebilecek
Yargılamada ileri sürülen ya da hükme geçirilmesi gereken bir talep hakkında karar verilmediyse taraflar nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ek karar isteyebilecek.
ÖnceHükümde yer verilmeyen talep ancak kanun yolunda ileri sürülebiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorBir ay içinde mahkemeden ek karar istenebiliyor; bu karara karşı kanun yoluna başvurulabiliyor.Madde 28: Tavzih Talebi Yanında Tamamlama Talebi de Düzenleniyor
Hükmün açıklanmasını isteyen tavzih talebi ve usulü, yeni getirilen hükmün tamamlanması talebini de kapsayacak.
Teklif Ne Öneriyor306. madde ve başlığı, tavzih ile birlikte tamamlama talebini de düzenliyor.Madde 29: Hüküm Sonrası Feragat ve Kabulde Ek Karar Verilecek
Davadan vazgeçme (feragat) ya da davayı kabul hükümden sonra yapılırsa dosya kanun yolu incelemesine gönderilmeyecek, hükmü veren mahkeme ek karar verecek.
ÖnceHükümden sonra yapılan feragat ve kabulde uygulama farklılaşıyordu; kanun yolu süresinde dosya inceleme için gönderiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorHükmü veren mahkeme ek karar veriyor; dosya Yargıtay'a gönderilmişse Yargıtay incelemeden dosyayı o mahkemeye geri gönderiyor.Madde 30: Hüküm Sonrası Sulhta da Ek Karar Verilecek
Taraflar hükümden sonra sulh olursa, kanun yoluna başvurulmuş olsa da dosya incelemeye gönderilmeyecek, hükmü veren mahkeme sulha göre ek karar verecek.
ÖnceHükümden sonra sulh olunması hâlinde izlenecek yol kanunda ayrıca düzenlenmemişti.Teklif Ne ÖneriyorMahkeme sulh doğrultusunda ek karar veriyor; dosya temyize gönderilmişse Yargıtay incelemeden mahkemeye geri gönderiyor.Madde 31: Ek Cevap Süresi 317. Maddede de Süre Bitince Başlıyor
Davalıya verilen ek cevap süresinin başlangıcı, 317. maddede de cevap süresinin bitimi olarak açıkça yazılıyor.
ÖnceEk sürenin hangi andan başlayacağı konusunda uygulamada duraksama vardı.Teklif Ne ÖneriyorEk süre, cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlıyor ve bir defaya mahsus veriliyor.Madde 32: Celse Harcı Yargılama Giderinden Çıkıyor, Başvurma Harcı Giriyor
Yargılama giderleri sayımındaki celse harcı kaldırılıp yerine başvurma harcı yazılıyor.
ÖnceCelse harcı yargılama giderleri arasında sayılıyordu.Teklif Ne ÖneriyorBaşvurma harcı yargılama gideri sayılıyor; celse harcı yaptırım olarak ilgili tarafa yüklenen bir mükellefiyet olarak kalıyor.Madde 33: Esastan Sonuçlanmayan Davada "Gönderme" İbaresi Çıkıyor
331. maddenin ikinci fıkrasından "gönderme" ibaresi çıkarılıyor, çünkü 116. maddedeki iş bölümü itirazı kaldırılıyor.
ÖnceFıkrada "görevsizlik, yetkisizlik veya gönderme" sayılıyordu.Teklif Ne ÖneriyorFıkrada yalnız "görevsizlik veya yetkisizlik" kalıyor.Madde 34: Yüzüne Karşı Verilen Tedbir ve Haciz Kararına İstinaf Yolu Açılıyor
İhtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz kararı yüzüne karşı verilen taraf, karara karşı doğrudan istinaf yoluna başvurabilecek.
ÖnceYüzüne karşı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen tarafın istinaf başvuru hakkı bulunmuyordu.Teklif Ne ÖneriyorYüzüne karşı verilen karara doğrudan, yokluğunda verilene ise itirazın reddi üzerine istinaf yoluna gidilebiliyor.Madde 35: Duruşmasız İstinaf Kararında "Önemli Delil" Ölçütü Geliyor
Bölge adliye mahkemesinin duruşma yapmadan karar verebildiği hâllerden birinde ölçüt, "delillerin hiçbiri" yerine uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek önemli delillerin toplanmaması ya da değerlendirilmemesi oluyor.
ÖnceÖlçüt, delillerin hiçbirinin toplanmaması ya da hiç değerlendirilmemesiydi.Teklif Ne ÖneriyorÖnemli delillerin toplanmaması veya değerlendirilmemesi ya da talebin önemli kısmı hakkında karar verilmemesi ölçüt oluyor.Madde 36: Duruşmalı İstinafta Esastan Ret Kararı da Verilebilecek
İstinaf incelemesi duruşmalı yapılırsa bölge adliye mahkemesi duruşma sonunda başvuruyu esastan reddedebilecek ya da ilk derece kararını kaldırıp yeniden hüküm kurabilecek.
ÖnceDuruşma açıldıktan sonra verilecek kararlar konusunda açık hüküm yoktu; bölge adliye mahkemeleri çelişkili kararlar veriyordu.Teklif Ne ÖneriyorDuruşma sonunda bölge adliye mahkemesi esastan ret ve yeniden hüküm kurma dahil gerekli her kararı verebiliyor.Madde 37: İstinafta Tahkikat Gideri İçin Kesin Süre Tanınacak
İstinaf başvurusunda tahkikat gideri, duruşma gününe kadar değil iki haftadan az olmayan kesin süre içinde yatırılacak.
ÖnceTahkikat gideri duruşma gününe kadar yatırılabiliyordu.Teklif Ne ÖneriyorGider kesin süre içinde yatırılırsa tahkikat tarafların yokluğunda da yapılıyor; yatırılmazsa dosyanın mevcut hâline göre karar veriliyor.Madde 38: İstinaf Ret Kararında Kısa Gerekçe Yetecek
Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddederken istinaf sebeplerini özetleyip ret sebeplerini açıklayarak hukuka uygunluk gerekçesini göstermekle yetinebilecek; kararlar resen tebliğ edilecek.
Teklif Ne ÖneriyorEsastan ret kararında kısa gerekçe yetiyor; bölge adliye mahkemesi kararları resen tebliğ ediliyor.Madde 39: Bazı İstinaf Kararlarına Karşı Temyiz Yolu Açıkça Kapanıyor
Bölge adliye mahkemesinin 353. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında verdiği kararlar temyiz edilemeyecek; görev ve yetki kararlarına ilişkin hükmün ifadesi de düzeltiliyor.
Önce353. maddenin (a) bendi kapsamındaki istinaf kararlarının temyiz edilemeyeceği kanunda açıkça yazılı değildi.Teklif Ne ÖneriyorBu kararlar temyiz edilemeyen kararlar arasına giriyor; "merci tayinine" yerine "yargı yeri belirlenmesine" deniyor.Madde 40: Yabancı Mahkeme Yetkiliyken Türkiye'de Tedbir İstenmesi Tekliften Çıkarıldı
Teklif, esas hakkında yabancı mahkeme veya hakem yetkili olsa bile ihtiyati tedbirin, tedbire konu hak ya da şeyin bulunduğu yerdeki Türk mahkemesinden istenebilmesini öngörüyordu. Madde Genel Kurulda tekliften çıkarıldı; kanunda Hukuk Muhakemeleri Kanununun 390. maddesine ilişkin değişiklik yok.
ÖnceTürk mahkemeleri, esas hakkında yetkili olmadıkları gerekçesiyle tedbir taleplerinde kendilerini yetkili görmüyordu.Teklif Ne ÖneriyorTedbir talebi, hak veya şeyin bulunduğu yer Türk mahkemelerinden isteniyor.Madde 41: Tedbir Talebinin Reddi Gerekçeli Olacak
İhtiyati tedbir talebini reddeden karar gerekçeli yazılacak; ret kararına ve yüzüne karşı verilen tedbir kararına karşı kanun yoluna başvurulabilecek.
ÖnceRet kararının gerekçeli verileceğine dair açık hüküm yoktu; uygulamada gerekçesiz veriliyordu.Teklif Ne ÖneriyorRet gerekçeli veriliyor; başvurular öncelikle inceleniyor ve kesin olarak karara bağlanıyor.Madde 42: Tedbirin Uygulanmasını İsteme Süresi Tebliğle Başlıyor
İhtiyati tedbir kararının uygulanmasını isteme süresi, kararın verildiği tarihten değil, tedbir isteyen tarafa tefhim ya da tebliğ edildiği tarihten itibaren işleyecek.
ÖnceBir haftalık süre, tedbir kararının verildiği tarihten itibaren işliyordu.Teklif Ne ÖneriyorBir haftalık süre, kararın tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğ edildiği tarihten itibaren işliyor.Madde 43: Tedbire İtiraz Esas Davaya Bakan Mahkemece Karara Bağlanacak
Esas hakkında dava açıldıktan sonra yapılan tedbir itirazlarına, tedbiri veren mahkeme değil esas davaya bakan mahkeme karar verecek.
Önceİtirazın tedbiri veren mahkemeye mi esas davaya bakan mahkemeye mi yapılacağı kanunda açık değildi.Teklif Ne ÖneriyorDava açıldıktan sonra yapılan itiraz hakkında, davaya bakan mahkeme karar veriyor.Madde 44: Yurt Dışındaki Dava İçin Bir Aylık Takip Süresi Tekliften Çıkarıldı
Teklif, yabancı mahkeme veya hakem önünde dava açılmadan Türkiye'de tedbir alan tarafın bir ay içinde davayı orada açmaması hâlinde tedbirin kendiliğinden kalkmasını öngörüyordu. Madde Genel Kurulda tekliften çıkarıldı; kanunda Hukuk Muhakemeleri Kanununun 397. maddesine ilişkin değişiklik yok.
ÖnceBu konuda kanunda bir düzenleme yoktu.Teklif Ne ÖneriyorTedbir isteyen bir ay içinde dava açıp belgesini kararı uygulayan memura ibraz etmek zorunda; yoksa tedbir kalkıyor.Madde 45: Tedbire Aykırı Davranana Altı Aya Kadar Disiplin Hapsi
Tedbir kararına aykırı davranan kişi, şikâyet üzerine altı aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılacak; yargılama, itiraz ve infaz usulü ayrıntılı yazılıyor.
ÖnceMaddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmişti.Teklif Ne ÖneriyorKarara bir hafta içinde itiraz edilebiliyor; karar kesinleşmeden infaz edilemiyor ve kesinleşmesinden iki yıl sonra yerine getirilemiyor.Madde 46: Delil Tespiti Tutanağı Karşı Tarafa Resen Tebliğ Edilecek
Delil tespiti yapıldıktan sonra tespit tutanağının ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa kendiliğinden tebliğ edilecek.
ÖnceTespit sonuçlarının karşı tarafa tebliğine dair açık hüküm bulunmuyordu.Teklif Ne ÖneriyorTutanak ve rapor örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ ediliyor.Madde 47: Hakem Kararı Tahkim Kurumu Tarafından da Bildirilebilecek
Tahkim kurumu bünyesinde verilen hakem kararı, hakem ya da kurul başkanının yanında ilgili tahkim kurumu tarafından da taraflara bildirilebilecek.
ÖnceHakem kararı hakem ya da hakem kurulu başkanı tarafından bildiriliyordu.Teklif Ne ÖneriyorKarar, ilgili tahkim kurumu tarafından da taraflara bildirilebiliyor.Madde 48: Ek Hakem Ücretinde Taraflar Aksini Kararlaştırabilecek
Hakem kararının düzeltilmesi, yorumlanması ya da tamamlanması hâllerinde ek hakem ücreti ödenmemesi kuralının aksi taraflarca kararlaştırılabilecek.
ÖnceBu hâllerde ek hakem ücreti ödenmiyordu.Teklif Ne ÖneriyorAksi kararlaştırılmadıkça ek ücret ödenmiyor; taraflar aksini kararlaştırabiliyor.Madde 49: Geçici 3. Maddedeki Atıf 454'ten 444'e Düzeltiliyor
Geçici 3. maddenin ikinci fıkrasındaki "454" atfı "444" olarak değişiyor; böylece temyiz ve tashihi karar hükümleri atıf kapsamında kalıyor.
ÖnceFıkra, 1086 sayılı Kanunun 427 ilâ 454. maddelerinin uygulanmaya devam edeceğini söylüyordu.Teklif Ne ÖneriyorFıkra, 427 ilâ 444. maddelerin uygulanmaya devam edeceğini söylüyor.
Olağanüstü Hal Sonrası için Vali Yetkileri ve Yeni Tedbirler
Madde 19: Hukuk Davalarında AİHM Dostane Çözümü Yargılamayı Yenileme Sebebi
Hukuk mahkemesi kararı aleyhine AİHM'e yapılan başvuru, dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyonla düşerse, yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
ÖnceYargılamanın yenilenmesi sebebi olarak AİHM'in ihlal tespiti sayılıyordu; dostane çözümle düşme sayılmıyordu.Teklif Ne ÖneriyorDostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyonla düşme kararı verilmesi de yargılamanın yenilenmesi sebebi olur.
Kaynaklar
- TBMM komisyon raporu: Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Kanun Değişiklikleri ↗
- TBMM komisyon raporu: 10. Yargı Paketi ↗
- TBMM komisyon raporu: 9. Yargı Paketi ↗
- TBMM komisyon raporu: 8. Yargı Paketi ↗
- TBMM komisyon raporu: Hukuk Muhakemeleri Kanununda Yargılama Usulü Değişiklikleri ↗
- TBMM komisyon raporu: Olağanüstü Hal Sonrası için Vali Yetkileri ve Yeni Tedbirler ↗
İlgili Terimler
Daha Fazlası
Son Güncelleme:
Kaynak Göster
Referandom. (2026, 12 Ekim). 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda Ne Değişiyor? [Değişen Kanun]. Erişim tarihi: 17 Ekim 2026. https://www.referandom.com/kanunlar/degisen/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu