Vergi ve Sosyal Güvenlik Alanına İlişkin Düzenlemeler İçeren Kanun Teklifi

Mükelleflerin günlük hasılat tutarlarını tespit etmek amacıyla bir ayda üçten, bir yılda on ikiden az olmamak kaydıyla madde uyarınca işlem yapmak üzere yoklama yapılabileceği hükme bağlanıyor.

Yapılacak yoklamalar sonucu tespit edilen günlük hasılat tutarı ortalamasından hareketle aylık hasılat tutarı hesaplanacaktır. Tespit edilen aylık tutarların toplamı tespiti yapılan ayların sayısına bölünerek aylık ortalama tutarı bulunacak ve ortalama tutarının mükellefin faaliyette bulunduğu ay sayısıyla çarpılması sonucunda ise yıllık hasılatları tespit edilmiş sayılacaktır.

Tespit edilen hasılat tutarı ile,

a) Bilanço esasına göre defter tutanlar için ilgili takvim yılına ait gelir tablosunda yer alan brüt satış tutarı, b) İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar için ilgili takvim yılına ait işletme hesap özetinde yer alan dönem içinde elde edilen hasılat tutarı, c) Serbest meslek kazanç defteri tutanlar için ilgili takvim yılına ait serbest meslek kazanç bildiriminde yer alan gayrisafi hasılat tutarı, arasındaki fark %20’den fazla olan mükellefler izaha davet edilecektir.

Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu temsilcisi komisyon toplantıları sırasında, esnafın zaten zor durumda olduğunu maddenin teklif metninden çıkarılması gerektiğini ifade etmiştir.

CHP’li komisyon üyeleri, fiziki olarak mükelleflerin iş yerinde gün boyu denetim ve yoklama yapılmasının günümüzdeki teknolojik gelişmelere ve modern vergi prensiplerine uygun görünmediğini belirtmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığının personel sayısının bu uygulamanın gerçekleşmesi için yetersiz olduğunu da ifade etmiştir.

Fiziki yoklama yerine son dönemde gelişmekte olan yapay zeka tekniklerinden de faydalanarak finansal hareketlerin izlenmesinin, mükelleflerin mal varlıklarındaki artışın ve kişisel harcama tutarlarının beyan ettikleri yıllık gelirlerle karşılaştırılmasının daha faydalı olacağını vurgulamıştır.

DEM Parti’li üyeler ise bu uygulamanın işletmelerin normal işleyişine olumsuz etki edebileceğini ifade etmiştir. Ayrıca günlük hasılat tutarı üzerinden hesaplanacak aylık ortalamanın işletmelerin mali tablolarını doğru yansıtmayacağını da belirtmiştir.

İYİ Partili üyeler de bu uygulamanın günümüz teknolojik gelişmelerine ayak uyduramadığını ifade etmiştir.

SAADET üyesi de bu maddenin uygulanabilirliğinin bulunmadığını belirtmekle yetinmiştir.

Teklifin dördüncü maddesinde, elektronik ticaret pazar yerlerinde elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarının mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkan sağlayan aracı hizmet sağlayıcılarının ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının, mezkur Kanun hükümlerine göre faaliyette bulunan hizmet sağlayıcılarına ve elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarına faaliyetleri dolayısıyla yaptıkları ödemeler vergi kesintisi kapsamına alınmaktadır.

Ayrıca, maddede yapılan diğer bir düzenleme ile mal ve hizmet alımlarına ilişkin gerçek kişilere yapılan ödemeler üzerinden Cumhurbaşkanınca belirlenen sektör ve faaliyet konuları dikkate alınarak vergi tevkifatı yapılması öngörülmektedir.

DEM Parti’li üyeler, bu uygulamanın özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için ek bir mali yük oluşturacağını ve nakit akışlarını olumsuz etkileyerek işletmelerin büyümesini sınırlayabileceğini belirtmiştir.

SAADET üyesi ise elektronik ortamda olmayan mükelleflere bu tevkifat uygulanmazken elektronik ortamda olanlara uygulanacak olmasının uygulama birliğinden uzak olduğunu ifade etmiştir.

Vergi Usul Kanunu Değişiklikleri

Teklifin altıncı maddesiyle birlikte vergi mükellefi olmayan ancak gelir getirici faaliyetlerde bulunanlara da ödemelerini banka üzerinden yapma zorunluluğu getirilmektedir. Ayrıca aynı madde ile internet ortamında yapılan her türlü gelir getirici faaliyetlere ilişkin bu faaliyetlerin yürütüldüğü ortam sahiplerine bilgi verme zorunluluğu da getirilmektedir.

Teklifin yedinci maddesiyle, kıymetli madenler borsasında işlem gören kıymetli madenlerin değerleme işlemlerinde değerleme ölçüsü olarak borsa rayicinin kullanılabilmesi sağlanmaktadır.

Sekizinci madde ile kıymetli maden üretim ve alım-satımı ile iştigal eden mükelleflerin aktiflerinde ticari mal olarak kayıtlı olanlar hariç olmak üzere, mükelleflerin aktiflerinde tasarruf amacıyla tutmuş oldukları kıymetli madenler ile kıymetli maden ile olan alacak ve borçların borsa rayiciyle değerlenmesi sağlanmaktadır.

Dolayısı ile kıymetli madenlere dayalı fiziki ya da kaydi olarak açılan mevduat hesapları ile kredi hesapları da borsa rayici ile değerlenecektir.,

Ayrıca, kıymetli maden ile olan mevduat veya kredi sözleşmelerine dayanan alacaklar ve borçlar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınacaktır.

Dokuzuncu madde uyarınca vergi dairesinin bilgisi dışında mükellefiyet tesis ettirmeksizin kayıt dışı faaliyette bulunmak suretiyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi durumunda, kesilecek vergi ziyaı cezası %50 artırımlı uygulanacaktır.

Onuncu madde ile Vergi Usul Kanunu’nda yer alan usulsüzlük cezalarını düzenlemektedir.

• Perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihazla verilen fiş, giriş ve yolcu taşıma bileti, sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi, yolcu listesi, günlük müşteri listesi ile Maliye Bakanlığınca düzenlenme zorunluluğu getirilen belgelerin; verilmesi ve alınması icabeden fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ile serbest meslek makbuzlarının verilmemesi, alınmaması, düzenlenen bu belgelerde gerçek meblağdan farklı meblağlara yer verilmesi, bu belgelerin elektronik belge olarak düzenlenmesi gerekirken Maliye Bakanlığınca belirlenen zorunlu haller hariç olmak üzere kağıt olarak düzenlenmesi ya da hiç düzenlenmemiş sayılması halinde; bu belgeleri düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine verilecek cezanın alt limiti 1000 TL’den 10.000 TL’ye yükseltilmiştir.
• Bir takvim yılı içinde her bir belge nevine ilişkin olarak tespit olunan fatura vb. özel usulsüzlükleri için kesilecek cezanın toplamının 10 milyon TL’yi geçemeyeceği hükme bağlanmıştır.
• Belirlenen muhasebe standartlarına, tek düzen hesap planına ve mali tablolara ilişkin usul ve esaslar ile muhasebeye yönelik bilgisayar programlarının üretilmesine ve kullanılmasına ilişkin kural ve standartlara uymayanlara verilen ceza 40.000 TL’den 65.000 TL’ye yükseltilmiştir.
• Maliye Bakanlığının özel işaretli görevlisinin ikazına rağmen durmayan aracın sahibi adına kesilecek ceza 6600 TL’den 15.000 TL’ye yükseltilmiştir.
• Damga Vergisi ödenmemiş veya noksan ödenmiş kağıtları, vergi ve cezası tahsil edilmeden tasdik eden veya örneklerini çıkarıp veren noterler adına her kağıt için kesilebilecek cezanın üst sınırı 14 TL’den 40 TL’ye yükseltilmiştir.

Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan zorunluluklara uymayanlara verilecek cezalar artırılmıştır.

• Birinci sınıf tüccarlar ile serbest meslek erbabı hakkında verilecek ceza 1000 TL’den 10.000 TL’ye,
• İkinci sınıf tüccarlar, defter tutan çiftçiler ile kazancı basit usulde tespit edilenler hakkında verilecek ceza 500 TL’den 10.000 TL’ye,
• Yukarıdakiler dışında kalanlar hakkında verilecek ceza 250 TL’den 5000 TL’ye yükseltilmiştir.

Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu uyarınca izin verilen durumlar hariç olmak üzere kredi kartı, banka kartı, ön ödemeli kart, karekod, elektronik cüzdan ve benzeri ödeme araçları kullanılmak suretiyle gerçekleştirilen tahsilatların, kendi mükellefiyeti adına kayıtlı olmayan ödeme sistemleri veya cihazları aracılığıyla yapılması durumunda, tahsilatı yapan mükelleflere ve kendi adına kayıtlı olan bu sistemleri veya cihazları kullandıranlara ayrı ayrı her bir işlem için tatbik olunan özel usulsüzlük cezasının üç katı uygulanır. Şu kadar ki, bu fıkra uyarınca bir takvim yılı içinde kesilecek özel usulsüzlük cezasının toplamı 20 milyon Türk lirasını geçemeyecek.

Mal teslimi veya hizmet ifalarına ilişkin tahsilatların, banka ve benzeri finans kurumları, ödeme kuruluşları veya Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi aracılığıyla başkalarının adı ve/veya hesabı kullanılarak yapılması durumunda, her bir işlem için uygulanan cezalardan az olmamak üzere işleme konu tutarın % 10’u nispetinde, mal teslimi veya hizmet ifasını yapanlar ile adına ve/veya hesabına ödeme yapılanlara ayrı ayrı özel usulsüzlük cezası kesilir. Bu şekilde ceza kesilen mükellefler hakkında üçüncü fıkra hükmü uygulanmaz. Ancak, bu fıkra uyarınca bir takvim yılı içinde kesilecek özel usulsüzlük cezasının toplamı 20 milyon Türk lirasını geçemeyecek.

Katma Değer Vergisi Kanunu Değişiklikleri

Gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık gibi faaliyetlerde kullanılan araçlar, özel tekne ve yatlar, deniz taşıma aracı olarak kabul edilmeyecek ve bu faaliyetlerden elde edilen gelirlere vergi istisnası uygulanmayacak.

Gümrük vergisinden halihazırda muaf olan malül ve engellilerin kullanımına özgü eşyalara tanınan KDV ve ÖTV istisnaları kaldırılacak.

Beş takvim yılı süresince indirim yoluyla giderilemeyen katma değer vergisi, indirilemeyecek katma değer vergisi olarak değerlendirilecektir.

6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde, genel bütçeli kamu idareleri ile yabancı devlet kurum ve kuruluşları arasında imzalanan protokol kapsamında genel bütçeli kamu idarelerine bağışlanmak üzere, konut, iş yeri, okul, öğrenci yurdu, hastane, ibadethane, kültür ve sanat merkezi, kütüphane gibi taşınmazların inşasına ilişkin yabancı devlet kurum ve kuruluşlarına 1/1/2024 tarihinden itibaren yapılan teslim ve hizmetler ile bu yerlerde genel bütçeli kamu idareleri ile yabancı devlet kurum ve kuruluşları arasında imzalanan protokol kapsamında genel bütçeli kamu idarelerine bağışlanacak konutların yabancı devlet kurum ve kuruluşlarına teslimi 31/12/2025 tarihine kadar katma değer vergisinden müstesna olacak.

Diğer Hükümler

Emekli aylığı alanların kamuda çalışma yasağının istisnaları arasına “Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri ve bu sözleşmelerin 1977 tarihli ek protokolleri gereği, savaşta ve barışta uluslararası yardımları yürütmekle mükellef özel hukuk tüzel kişiliğini haiz kamuya yararlı dernek olan Türkiye Kızılay Derneği ile bu derneğe ait veya bağlı işletmelerde çalışanlar” eklendi.

En düşük emekli aylığı 12.500 Türk Lirası olacak.

En düşük emekli aylığının yükseltilmesi dolayısıyla yapılacak ödemeler kapsamında ortaya çıkan ödenek ihtiyacını karşılamak amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesine ödenek eklemeye Cumhurbaşkanı yetkilendirilecek.

Yurt dışı çıkış harcı 500 TL’ye yükseltilecek.

Taşınmazlara yatırım yapan fon ve ortaklıkların kurumlar vergisinden istisna olabilmesi için, ticari mal niteliğinde olanlar dahil sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların %50’sini kazancın elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın sonuna kadar kar payı olarak ortaklara dağıtılması şart olacaktır.

Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi

Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen ek madde ile konsolide finansal tablosundaki yıllık konsolide hasılatı, gelirin raporlandığı hesap döneminden önceki dört hesap döneminin en az ikisinde 750 milyon avro karşılığı Türk lirası sınırını geçen çok uluslu işletme gruplarının bağlı işletmelerinin ilgili hesap dönemindeki kazançları, yerel ve küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisine tabi olacaktır.

Kanuna eklenen yerel ve küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinden muaf olacak işletmeler şu şekilde sayılmıştır:

• Kamu kurum ve kuruluşları ile uluslararası kuruluşlar,
• Kar amacı gütmeyen kuruluşlar,
• Emeklilik yatırım fonları,
• Nihai ana işletme niteliğinde olup yatırım fonu kapsamında değerlendirilen fonlar,
• Nihai ana işletme niteliğinde olup gayrimenkul yatırım fonları başta olmak üzere gayrimenkul yatırım araçları kapsamında değerlendirilenler,
• Münhasıran birinci fıkra kapsamındaki muaf işletmeler yararına varlık bulundurmak veya fona yatırım yapmak için faaliyet gösteren ya da muaf işletmelerin faaliyetlerine yardımcı olmak amacıyla kurulan ve işletme değerinin en az %95’ine söz konusu muaf işletmeler (emeklilik hizmetleri veren kuruluşlar hariç) tarafından sahip olunanlar.

Yerel ve küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinden muaf olanlar diledikleri takdirde bu madde kapsamındaki muafiyet hükümlerinden vazgeçebileceklerdir.

Çok uluslu işletme gruplarının bağlı işletmelerinin uluslararası deniz taşımacılığı faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları yerel ve küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinden istisna tutulacaktır.