Coğrafi Bilgi Sistemleri, İmar, Kıyı ve Yapı Denetimi Düzenlemeleri

Bu Kanunun 2 nci maddesiyle 775 sayılı Gecekondu Kanununda değişiklik yapılarak gecekondu alanlarında TOKİ ile belediyeler arasındaki yetki çakışması giderilmektedir.

Diğer yandan, çerçeve 2. maddenin ikinci fıkrasında, herhangi bir tarihe yer verilmesine gerek olmamakla birlikte, 3414 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihin esas alınması doğru değildir.

Bu madde doğrudan doğruya belediyelerin yetki alanının sınırlandırılması, belediye görevlerinin TOKİ'ye devredilmesini kolaylaştırma hedefi taşımakta, yerinde yönetimin yerine merkezi yönetim yetkilerini arttırmaktadır.

Özellikle 2. Maddedeki muğlaklık giderilmeli ve “3414 sayılı Yasa'da belediyelere verilen yetki devam etmektedir.” içeriğinde bir cümle ile Belediyelerin kazandıkları haklar açıklığa kavuşturulmalıdır.

Madde ile; 1164 sayılı Kanunda düzenleme yapılarak, ecrimisil istemeye, ecrimisilin tahsiline ve taşınmazın tahliyesine ilişkin işlemleri uygulamaya veya Milli Emlak Genel Müdürlüğü eliyle uygulatmaya yönelik yetkinin Toplu Konut İdaresi Başkanlığına verilmesi amaçlanmaktadır.

Toplumsal kaynakları bir bir tüketen iktidar yeniden bir gelir elde etme yöntemi geliştirmekte, ekonomik krizin faturasını yine topluma mal etmektedir.

Madde ile; 1164 sayılı Kanuna ek madde eklenerek, aynı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ı) bendinde belirtilen yetkilerin nasıl kullanılacağı ve elde edilen gelirlerin aktarım alanlarının belirlenmesi amaçlanmaktadır.

Maddede yer alan ecrimisil taksimi sorunludur. Madde yerel yönetimleri etkisizleştirme öngörmektedir.

Toplum adına toplanan ücretlerin, toplumun doğrudan kendi belirledikleri belediyelere aktarılması, etkin ve etkili hizmet alınabilmesi açısından da önemlidir.

Mahkemelere konu olabilecek muğlaklık giderilmelidir.

Bu nedenle madde ile; 2577 sayılı Kanunun 20/A maddesinin birinci fıkrasında düzenleme yapılarak, imar planları ile imar planlarına göre yapılan arazi ve arsa düzenleme işlemlerine karşı açılan davaların ivedi yargılama usulüne tabi olması amaçlanmaktadır.

Getirilmek istenen düzenleme, Anayasa'nın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesine ve 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyetiyle adil yargılanma hakkına aykırıdır.

Bu düzenlemeyle imar değişiklikleri ve arsa düzenlemeleri işlemlerine karşı açılacak davalar ivedi yargılama usulüyle görülecektir. Bu durum davalardaki istinaf hakkını ortadan kaldırmakta ve doğrudan temyiz işleminin önünü açmaktadır.

Madde ile; fiilen uygulama imkanı kalmadığından, 3194 sayılı İmar Kanununun 7 nci maddesinde yer alan “mevzi” ibaresinin madde metninden çıkarılması amaçlanmaktadır.

Kamuya ait alanlarda teknik gerekçelere ve kamu hizmeti göz önünde alınarak sanayi alanları gibi istisnai tutulması gerekmektedir.

Bugün eleştirilen görsel manzara zaten şu ana kadar uygulanan politikaların sonucudur.

Süre artırımı ilk bakışta olumlu görülmekle birlikte görüş bildirilmemesi halinde olumlu görüş bildirilmiş sayılır hükmü karşısında süre uzatımı bir anlam ifade etmemektedir. Düzenleme hukuka aykırıdır.

Madem cevap verilmemesi olumlu yönde değerlendiriliyor, o zaman 15 gün daha ek süre verilmesinin mantığı nedir?

Teklifin 8. Maddesinde Belediyelerin otuz günlük süre içerisinde görüş bildirmemeleri halinde olumlu görüş belirtmiş oldukları hükmünün konması genel idare hukuk mantığına göre istisnai bir durum yaratmaktadır. Burada bir kamu yararı bulunmamaktadır.

Madde ile; 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine fıkra eklenerek, yapı ve müştemilatların bulunduğu parselin kat malikleri adına tescil edilememesi durumunun ortadan kaldırılarak, hukuki veya fiili imkânsızlardan dolayı ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.

Bu nedenle söz konusu maddenin mülkiyet hakkını zedelemesinden dolayı değiştirilmesi tarafımızca uygun görülmüştür.

Böylece, asli yetki muhtardan valiye kaydırılmakta; bir başka deyişle, köyün yerel yaşamıyla ilgili bir konunun düzenleniş şeklinde, yerinden yönetim ilkesinden merkezi yönetim ilkesine dönüş yapılmaktadır.

Söz konusu madde valiliklerin yetkilerinin arttırıldığı ve muhtarlıkların yetkilerinin kısıtlandığı bir düzenleme ön görmektedir.

Madde ile; 3194 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde düzenleme yapılarak, deprem afeti riskine karşı ileri tasarım yöntemleri ve teknolojileri gerektiren binaların projelerinin, yeterli uzmanlığı haiz mühendislerin gözetiminde yapılması amaçlanmaktadır.

Madde metninde “yeterli uzmanlığa haiz mühendisler” kavramı kullanılmakta fakat bu yeterlilik ölçüsünün ne olduğu veya neye göre belirleneceği bilinmemektedir.

Kamu yararına aykırı, seçilmiş birkaç mühendis dışında deprem veya afetlerle mücadelede herhangi bir yarar sağlayamayacağı bilinen bu düzenlemenin yasa maddesi içinden çıkarılması gerekmektedir.

Teklifin 11. Maddesindeki “yeterlik” kavramı muğlaktır. Buradaki düzenleme kanunla yapılmadığı durumlarda Bakanlığa yönetmelik yetkisi verilmiş olacaktır.

Bu kapsamda kaçak yapıların baştan önüne geçilmesi ve aykırılığın giderilmesi için ilgililerin harekete geçirilmesi hedeflenmektedir.

Madde ile; 3194 sayılı Kanunun ek 3 üncü maddesinde düzenleme yapılarak; aynı Kanunun 9 uncu maddesinde yapılan düzenlemeye uyum sağlanmaktadır.

Madde sorunludur. Özelleştirilen kurumların arsa/arazilerinde kapsamlı el değiştirme, rant alanına açma konusunda iktidara fırsat tanımaktadır.

Çeşitli nedenlerle belirlenen süre içerisinde görüş bildirmeyen ve/veya bildiremeyen belediyeler gibi kamu kurumlarının otuz gün içerisinde görüş bildirmemeleri halinde ilgili projeler hakkında olumlu görüş bildirmiş sayılmaları irade gaspı sayılır.

Ada bazındaki plan değişikliğinin parsel maliklerinin talebi üzerine değil de ilgili belediyelerce veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapılması halinde değer artış payı ödenmesi söz konusu değildir. Bu durum daha baştan anılan yöntemin uygulanmasını imkânsız kılmaktadır.

Teklifte geçen “değer tespit komisyonunun” kimlerden, nasıl ve hangi kıstasların esas alınarak oluşturulacağı açık bir şekilde yazılmamış ve komisyon oluşturma süreci muğlak bırakılmıştır.

“Taşınmaz maliklerinin talebiyle” imar değişikliği yapmayı düzenleyen fıkra ise tamamen hatalıdır. Taşınmaz maliklerinin tamamının iradesinin arandığı durumda değer artışından malikler faydalanamamaktadır.

Uygunsuz/kaçak yapıların sürekli olarak affedilmesi ve sonrasında uygun hale getirilmeye çalışılması halk sağlığı ve kent güvenliği açısından olumsuzluklar yaratmaktadır.

Madde ile; 3414 sayılı Kanunun 1 inci maddesi yürürlükten kaldırılarak, bu Kanunla 775 sayılı Gecekondu Kanununda yapılan düzenlemeye uyum sağlanması amaçlanmaktadır.

Ayrıca, düzenleme mevcut haliyle uygulamada sorunlara yol açacak ve belediyelerin gecekondulaşmanın önlenmesi çalışmalarını sekteye uğratacaktır.

Teklifin 2. ve 18. Maddesindeki değişiklikler yerel yönetimler ve TOKİ arasındaki yetki çatışmasını engellemek gerekçesiyle yerel yönetimlerin yetkilerini TOKİ'ye devreden düzenlemeler yapmaktadır.

Bu itibarla; uygulamada millet bahçeleri, İdare, bu kavramdan ne anlarsa o şekil ve kapsamda inşa edilecektir.

Dolayısı ile planlanan “millet bahçeleri” yeşili çoğaltma kaygısı taşımamakta, iktidarın kendi ideolojik yönelimi çerçevesinde bir alan yaratma aracı olarak kullanılması amaçlanmaktadır.

Burada temel olarak bir normlar hiyerarşisi sorunu vardır. “Millet Bahçesi”nin ne olduğu, yüzeysel olarak yönetmelikle düzenlenmiştir.

Mevcut teklifte, iptal edilen söz konusu kroki bire bir aynı şekilde yer almaktadır. Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş kanun ve düzenlemeyi yeniden yasallaştırmaya çalışan mevcut madde geri çekilmelidir.

Söz konusu teklif, devam eden inşaata yasal dayanak oluşturulması için sunulmaktadır. Böylece kaçak bir yapıya kanun teklifiyle af getirilmektedir.

Tesis Ahlat'ın kıyı olmayan bir yerine yapılabilir ya da kıyıda yapılması düşünülüyorsa da kamu yararını gözetecek şekilde Anayasa'nın 43. Maddesi doğrultusunda halka açık ve Ahlatlıların sürekli yararlanabileceği bir şekilde yapılmalıdır.

İlgili teklif aynı işlerde farklı indirimlerin uygulanabilmesine imkân tanıyor. Teklifte sabit bir indirim oranı belirlenmelidir.

Madde ile; 4708 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde düzenleme yapılarak, eylem- yaptırım dengesi gözetilerek görevini mevzuata uygun yerine getirmeyen sorumlulara ilişkin uygulanacak idari müeyyidelerin yeniden düzenlenmesi amaçlanmaktadır.

Maddenin 21. Fıkrasına eklenen bir cümle ile Bakanlıkça alınan teminatların haczedilemeyeceği ve üzerine ihtiyati tedbir konamayacağı düzenlenmektedir. Bu yolla teminatların Bakanlıkça farklı amaçla kullanılabilmesinin yolu açılmaktadır.

Söz konusu Yapı Denetimi sisteminin Türkiye'de etkin bir şekilde çalışmadığı aşikardır.

Uygulamada yapı denetim kuruluşları ve laboratuvar kuruluşları hakkında nispeten küçük aykırılıklardan ötürü suç duyurusunda bulunulması büyük mağduriyetlere neden olmaktadır.

Madde ile; 4708 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde düzenleme yapılarak, laboratuvarların denetiminin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılması amaçlanmaktadır.

Her iki düzenleme açısından da idari yaptırımlar öngörüldüğünden söz konusu düzenlemelerin usul ve esaslarının yönetmelikle düzenlenmesi Anayasal açıdan sorunludur. Buna ilişkin Kanunda açık düzenleme yapılması gerekmektedir.

Madde ile; 4708 sayılı Kanuna geçici 5 inci madde eklenerek; Kanun kapsamında yer alan idari müeyyidelerin yeniden düzenlenmesi nedeniyle bu idari müeyyidelere ilişkin geçiş hükümleri öngörülmektedir.

Madde ile; 4735 sayılı Kanuna ek madde 2 eklenerek, yüklenici itiraz başvurularının ilgili idare tarafından otuz gün içerisinde Yüksek Fen Kuruluna gönderilmesine ve sözleşmeyi düzenleyen ilgili idarelerin Kurul kararlarına uymalarına ilişkin düzenleme yapılmaktadır.

Bu durum, sektörde serbest mühendisler aleyhine haksız rekabetin doğmasına yol açmaktadır. Madde ile; 5368 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde değişiklik yapılarak, söz konusu haksız rekabetin ve kayıt dışılığın önlenmesi amaçlanmaktadır.

Madde ile; 5368 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde düzenleme yapılarak, lisansın iptali şartları arasına lisanslı mühendisin 65 yaşını doldurmuş olması şartı eklenerek sahada fiziki güç gerektiren durumlarda zorluk yaşanmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Madde ile; 5368 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin, maddenin yayımı tarihinde lisanslı mühendislik faaliyetini sürdürenler hakkında maddenin yayımı tarihinden itibaren iki yıl sonra uygulanması amaçlanmaktadır.

Ancak teklifin 33., 34. ve 35. maddelerinde yer alan 5543 sayılı İskan kanunundaki değişikliklerin bağlamdan çok uzak olduğunu da şerh olarak düşmek gerekmektedir.

Ancak “anasız, babasız, kardeşsiz ve hiç evlenmemiş bireyler ile kardeşleri evli olan çocukların” aile vasfını haiz olmaları konusunda bir açıklık bulunmaması nedeniyle madde ile; gerekli düzenlemenin yapılması hedeflenmektedir.

Ancak teklifin 33., 34. ve 35. maddelerinde yer alan 5543 sayılı İskan kanunundaki değişikliklerin bağlamdan çok uzak olduğunu da şerh olarak düşmek gerekmektedir.

Madde ile; 5543 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde değişiklik yapılarak, bahse konu kişilerden söz konusu kesinti ve hizmet bedellerinin alınmaması amaçlanmaktadır.

Ancak teklifin 33., 34. ve 35. maddelerinde yer alan 5543 sayılı İskan kanunundaki değişikliklerin bağlamdan çok uzak olduğunu da şerh olarak düşmek gerekmektedir.