Bursa Milletvekili Ahmet Kılıç ve Osmaniye Milletvekili Seydi Gülsoy ile 106 milletvekilinin imzasını taşıyan kanun teklifinin genel gerekçesi; kayıt dışılıkla mücadele edilmesi, vergi adaletinin güçlendirilmesi, mevcut vergi indirim ve istisnalarının sınırlandırılması ve dolaysız vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının artırılması hedeflerine dayanmaktadır.
Bu çerçevede teklifle öngörülen başlıca düzenlemeler şunlardır:
Kayıt Dışılıkla Mücadele: LPG piyasasında dağıtıcılar arası ikinci satışlara kısıtlama getirilerek ve akaryakıt ithalatında ÖTV'ye isabet eden KDV'nin ithalat aşamasında alınması sağlanarak kayıt dışı ekonomiyle mücadele hedeflenmektedir.
Vergi ve Teşvik Düzenlemeleri: Yatırım teşvik belgeleri kapsamında uygulanan indirimli kurumlar vergisi, yeni belgeler için belirli süre ve oranlarla sınırlandırılmaktadır. Benzer şekilde, Ar-Ge, tasarım ve destek personeline sağlanan sınırsız gelir vergisi teşviki, aylık olarak belirli bir tavan ücret ile sınırlandırılmaktadır.
Hukuki Belirlilik ve Anayasa Mahkemesi Kararlarına Uyum: Anayasa Mahkemesi'nin Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'a ilişkin iptal kararı doğrultusunda, Bakanlığın yetkileri ve yetkili müesseselerden alınacak ücretler kanuni bir çerçeveye oturtulmaktadır. Ayrıca vergi denetimlerindeki elektronik yoklama fişlerinin hukuki geçerliliğini güçlendirecek adımlar atılmaktadır.
Genel Kurulda Eklenen Maddeler (Kanun md. 22-26): Genel Kurul görüşmelerinde kanuna çalışma ve sosyal güvenlik alanında beş madde eklendi. Buna göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı taşradaki görevlerini bağlı ve ilgili kuruluşlarının taşra teşkilatları aracılığıyla yürütebilecek (3146 sayılı Kanun md. 28); İş Kanunundaki bildirimler, işçinin yazılı kabulüyle kayıtlı elektronik posta (KEP) üzerinden de yapılabilecek, iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her halde yazılı yapılacak (4857 sayılı Kanun md. 109); özel istihdam büroları açık iş ilanlarına ve açık işlere yönlendirdikleri kişilere ilişkin verileri İŞKUR'a elektronik ortamda bildirecek, ihtara rağmen yedi gün içinde bildirmeyenlere 136.190 TL, fiilin bir yıl içinde tekrarında 272.380 TL idari para cezası verilecek (4904 sayılı Kanun md. 19 ve 20); Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak başvurulardan Bakanlıkça uygun görülenler yurt dışındaki çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikleri aracılığıyla alınabilecek (5510 sayılı Kanun md. 99).
Muhalefet Partilerinin Teklifin Geneline Yönelik Eleştirileri
Muhalefet partileri, teklifin geneline ilişkin sundukları şerhlerde hem usul hem de esas yönünden köklü eleştiriler getirmiştir.
Usul Eleştirileri:
"Torba Kanun" Yöntemi: Teklifin, birbiriyle ilgisiz 13 farklı kanun ve 1 KHK'da değişiklik yapan bir "torba kanun" olması, yasama tekniğine aykırı bulunmuş ve konuların uzman komisyonlarda derinlemesine tartışılmasını engellediği belirtilmiştir.
Tali Komisyonun Devre Dışı Bırakılması: Teklifin, içeriği itibarıyla Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu'nun alanına girmesine rağmen, bu tali komisyonda görüşülmeden yasalaştırılmaya çalışılması, Meclis İçtüzüğü'nün ve parlamenter teamüllerin ihlali olarak görülmüştür.
Etki Analizinin Yetersizliği: Teklife eklenen etki analizi raporunun, özellikle KDV istisnaları ve ÖTV düzenlemeleri gibi konularda yaratacağı mali yükü ve gelir kaybını ortaya koymaktan uzak, özensiz ve yetersiz olduğu ifade edilmiştir.
Esas Eleştirileri:
Vergi Adaletsizliğinin Sürmesi: Teklifin gerekçesinde "vergi adaleti" hedefi belirtilmesine rağmen, içeriğinde bu amaca hizmet eden hiçbir düzenleme olmadığı vurgulanmıştır. Aksine, vergi yükünün büyük ölçüde ücretli çalışanlar ve dar gelirliler üzerinde olduğu, sermayenin ise vergi afları ve istisnalarla korunduğu mevcut adaletsiz yapının devam ettirildiği savunulmuştur.
Ekonomik Krizi Görmezden Gelme: Teklifin, ülkenin içinde bulunduğu ağır ekonomik krizi, yüksek enflasyonu ve emekliler ile dar gelirlilerin yaşadığı yoksulluğu tamamen göz ardı ettiği belirtilmiştir. Acil çözüm bekleyen bu sorunlar yerine, iktidarın kendi önceliklerini yansıtan düzenlemeler getirdiği eleştirisi yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi Kararının Dolanıldığı Eleştirisi: Teklifin 3. maddesinin, daha önce Anayasa Mahkemesi tarafından "kanunilik" ilkesine aykırı bulunarak iptal edilen bir düzenlemeyi, mahkemenin iptal gerekçelerini göz ardı ederek yeniden yasalaştırma girişimi olduğu ve bunun hukuk devleti ilkesini zedelediği ifade edilmiştir.
Maddeler, Madde Gerekçeleri ve Muhalefet Şerhleri
MADDE 1, 2 ve 3: Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'da Değişiklikler
Yapılmak İstenen Değişiklik: Kıymetli maden ve taşların alım satımı ile rafinajı kanun kapsamına alınmakta; yetkisiz döviz ve kıymetli maden ticaretine ilişkin cezalar yeniden düzenlenmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı üzerine, yetkili müesseselerin (döviz büroları) faaliyet izinleri, pay devirleri ve şube açılışları için alınacak ücretler kanunla belirlenmektedir.
Madde Gerekçesi: Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı sonrası oluşan hukuki boşluğu doldurmak, hukuki belirliliği artırmak ve yetkisiz faaliyetlere karşı caydırıcılığı sağlamak amaçlanmaktadır.
Muhalefet Şerhi: Yetkili müesseselerin pay devirlerinde neredeyse sıfırdan lisans alır gibi yüksek ücretler talep edilmesinin, sektörde şirket devirlerini imkansız hale getireceği, aile içi miras devirlerinde bile zorluk çıkaracağı ve kayıt dışılığı teşvik edeceği belirtilmiştir. Cezaların ise lisans bedellerine göre düşük kalarak caydırıcılıktan uzak olduğu savunulmuştur.
MADDE 4: Vergi Usul Kanunu - Elektronik Yoklama Fişi
Yapılmak İstenen Değişiklik: Vergi denetimlerinde düzenlenen elektronik yoklama fişleri, koordinat (GPS) bilgisi ve fotoğraf içeriyorsa, mükellefin veya yetkilisinin bulunmaması ya da imzadan kaçınması durumunda polis, jandarma veya muhtar gibi üçüncü bir kişinin imzasına gerek kalmayacaktır.
Madde Gerekçesi: Özellikle sahte belge düzenleme fiilleriyle mücadelede, yoklama fişinin imzalattırılamaması nedeniyle idari işlemlerin yargıdan dönmesinin önüne geçmek ve denetimleri güçlendirmek amaçlanmaktadır.
Muhalefet Şerhi: Bu düzenlemenin, Danıştay'ın yakın tarihli bir kararında "idarenin keyfiliğini önleyen bir güvence" olarak tanımladığı üçüncü kişi imzasını ortadan kaldırdığı belirtilmiştir. Bu durumun, mükellef haklarını zayıflattığı ve idarenin tek taraflı tespitlerinin sorgulanamaz hale gelme riski taşıdığı ifade edilmiştir.
MADDE 7: KDV Kanunu - Vakıf Mallarının Satışı
Yapılmak İstenen Değişiklik: Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yönetilen mazbut vakıflara ait taşınmazların satışı Katma Değer Vergisi'nden (KDV) istisna edilmektedir.
Madde Gerekçesi: Bu düzenlemeye ilişkin madde gerekçelerinde açık bir neden belirtilmemiştir. Komisyon görüşmelerinde ise bu taşınmazların bakımsız olduğu ve satışlarının kolaylaştırılmasının hedeflendiği ifade edilmiştir.
Muhalefet Şerhi: Bu istisnanın, kamu açısından doğrudan vergi kaybı anlamına geldiği ve gerekçesinin belirsiz olduğu eleştirilmiştir. Satıştan elde edilecek gelirin ve vazgeçilen vergi tutarının ne kadar olduğunun şeffaf bir şekilde açıklanmaması, düzenlemenin vergi adaletini zedeleyen bir ayrıcalık olduğu yönünde endişelere yol açmıştır.
MADDE 11: Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu - Giyim Yardımı Nedeniyle Takibat Yapılmaması
Yapılmak İstenen Değişiklik: 31 Mayıs 2025 tarihine kadar, toplu sözleşme hükümlerine aykırı olarak kamu görevlilerine koruyucu giyim yardımı yapan kamu yöneticileri hakkında idari veya mali soruşturma ve yargılama yapılmaması, başlatılmış olanların ise işlemden kaldırılması sağlanmaktadır.
Madde Gerekçesi: Toplu sözleşme hükümlerinin farklı yorumlanması nedeniyle Sayıştay tarafından tespit edilen sorunların ve sorumlular hakkında oluşabilecek mağduriyetlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.
Muhalefet Şerhi: Bu düzenleme, Sayıştay tarafından tespit edilen ve kamu zararına yol açan usulsüz ödemeler için getirilmiş bir "af" olarak nitelendirilmiştir. Anayasa'nın "mahkemelerin bağımsızlığı" ve "yargı kararlarına uyma zorunluluğu" ilkelerini ihlal ettiği, kamu zararını meşrulaştırdığı ve sorumluları cezasız bıraktığı gerekçesiyle sert bir şekilde eleştirilmiştir.
MADDE 12, 20 ve 21: Ar-Ge, Tasarım ve Teknoloji Teşviklerine Sınırlama
Yapılmak İstenen Değişiklik: Teknoloji geliştirme bölgeleri, Ar-Ge ve tasarım merkezleri ile araştırma altyapılarında çalışan personele sağlanan ve daha önce sınırsız olan gelir vergisi stopajı ve damga vergisi istisnaları, aylık olarak brüt asgari ücretin 40 katı ile sınırlandırılmaktadır; bu tutarı aşan ücret kısmı istisnadan yararlanamamaktadır.
Madde Gerekçesi: Teşvikin sınırsız kullanımının önüne geçerek suiistimalleri engellemek ve daha adil bir uygulama sağlamak amaçlanmaktadır.
Muhalefet Şerhi: Teşvikin sınırlandırılmasının, Türkiye'nin beyin göçünü tersine çevirme ve yüksek nitelikli araştırmacıları ülkeye çekme hedefine zarar verebileceği belirtilmiştir. Suiistimallerin denetim yoluyla engellenmesi gerekirken, böylesine bir üst sınır getirilmesinin caydırıcı olabileceği ifade edilmiştir.
MADDE 19: Kurumlar Vergisi - Yatırım Teşviklerinde Değişiklik
Yapılmak İstenen Değişiklik: Yatırım teşvik belgesi kapsamında uygulanan indirimli kurumlar vergisi, yeni belgeler için "indirim hakkının kullanılabileceği ilk hesap döneminden itibaren en fazla 10 hesap dönemi" ile sınırlandırılmakta ve kurumlar vergisi indirim oranı %60 olarak belirlenmektedir. Ayrıca, bir dönem kazanç olmasına rağmen kullanılmayan indirim hakkı sonraki dönemlere devredilemeyecektir.
Madde Gerekçesi: Verimli yatırımları teşvik etmek ve sınırsız indirim uygulamasının önüne geçerek öngörülebilirliği artırmak amaçlanmaktadır.
Muhalefet Şerhi: Bu düzenlemenin, yatırımcılar için öngörülebilirliği azalttığı ve yatırım ortamına olan güveni sarstığı savunulmuştur. Özellikle büyük ve uzun vadeli yatırımlarda 10 yıllık sürenin yetersiz kalacağı ve yatırım kararlarını olumsuz etkileyeceği belirtilmiştir. Bu durumun, özellikle küresel asgari kurumlar vergisi tartışmaları ışığında, Türkiye'nin rekabetçiliğine zarar vereceği ifade edilmiştir.
Yorumlar
Hakaret, nefret söylemi ve kişisel bilgi içeren yorumlar kaldırılır.