İnternet Haber Siteleri Basın Kanunu Kapsamına Alınıyor

Bunun yanı sıra basın kartı, basın kartı verilecek medya mensupları ve enformasyon görevlileri, basın kartı düzenleyecek olan İletişim Başkanlığı ve basın kartı başvurularını değerlendirecek olan Komisyon tanımlanarak maddeye eklenmiştir.

Teklifin bu haliyle yasalaşması halinde; basın kartı verme yetkisi muhalif basın olarak tanımlanan basın kuruluşlarında görev yapan gazeteciler üzerinde bir sopa gibi kullanılacak ve basın kartı verilmesinde keyfi uygulamaların önü açılacaktır.

Basın kartı komisyonu, kesinlikle ilgili meslek örgütlerinden oluşan bir komisyon tarafından sağlanmalı ve bu konuda yetkili olmalıdır. İletişim Başkanlığı, tarafsız değildir.

1.Maddede verilen değişikliğe paralel olarak ve aynı gerekçelerle bu bendin metinden çıkarılması teklif edilmiş fakat kabul edilmemiştir.

Kanun teklifinde belirtilen hususlar esasta olumlu olmakla birlikte teknik olarak uygulanabilmesi zor bir düzenlemedir.

Ayrıca yapılan bir diğer değişiklikle, süreli yayınlara internet haber sitelerinin eklenmesiyle birlikte beyanname sayısı önemli ölçüde artacağından yargının iş yükünü azaltmak amacıyla beyannamelerin Cumhuriyet Başsavcılıkları yerine Basın İlan Kurumuna verilmesi öngörülmüştür.

Yargısal denetleme yetkisi olmayan, Genel Kurul üyelerinin büyük çoğunluğu siyasi iktidar tarafından belirlenen bir kuruma yargı yetkisi olarak tanımlanacak bu uygulama basının bağımsızlığına gölge düşürecektir.

Basın açısından böylesine önemli olan bir sürecin idari bir kuruma verilmesi, idarenin basın üzerindeki etkisini arttıracaktır. Keyfi uygulamalara yol açacaktır.

Bu karar ile internet haber sitesi vasfını kazanamayan haber sitesi süreli yayın kapsamının dışında bırakılmış olacaktır.

Kanun teklifinde yer alan bu madde ile internet haber sitesinin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden o kurumda çalışan gazeteci sorumlu tutulmakta ve bir gazeteci için çok önemli olan basın kartı iptal edilmektedir.

Yine 4. Maddede de olduğu gibi Basın İlan Kurumu eliyle idarenin bu kadar yetkilendirilmesinin demokrasilerde bir karşılığı yoktur. İdare basın dünyasından elini çekmelidir.

İnternet haber sitelerinin yayınladıkları içerikleri doğruluğu, bütünlüğü ve erişilebilirliği sağlanmış şekilde iki yıl süre ile muhafaza etmeye ve gerektiğinde talep eden yetkili mercilere teslim etmeye mecbur olduğu öngörülmektedir.

Bu madde internet sitelerine, gerektiğinde, talep edilesi durumunda, Cumhuriyet Başsavcılığına verilmek üzere iki yıl muhafaza yükümlülüğü getiriliyor. Bu süre uzundur.

Bu doğrultuda, internet haber sitelerinde cevap ve düzeltme hakları açık bir şekilde teminat altına alınmış ve içeriğin yayından çıkarılması ile erişimin engellenmesi durumlarında da düzeltme ve cevap metninin bir hafta süre ile yayınlanmaya devam edileceği belirtilmiştir.

Cevap ve düzeltme hakkı, gerçeğe aykırı haber, gerçeğe aykırı yayın durumunda kullandırılmalıdır. Cevap ve düzeltme hakkı için yargı yolunun kapalı olması her haber için cevap ve düzeltme yazısı yayınlamak zorunluluğu doğuracaktır.

AKP'ye eleştiri yapan sitelerin bu ucu açık uygulamayla sindirilmesi hedefleniyor.

Böylece teslim ve muhafaza yükümlülüğüne uymayan internet haber siteleri için de müeyyide getirilmiş olmaktadır.

5187 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinde, günlük süreli yayınlar ve diğer basılmış eserler yönünden dava açma süreleri ve bu sürelerin ne zaman başlayacağına ilişkin hükümler bulunmakta olup internet haber siteleri de bu madde kapsamına alınmak suretiyle belirsizlik giderilmektedir.

Devletin gazetecilere kendi belirlediği kurallara göre basın kartı vermesi basın özgürlüğünü güçlendirmez, aksine zayıflatır.

Basın kartı başvuruları, gazeteciler tarafından kendi sendikasına yapılmalı idare sürecin dışında kalmalıdır.

Ek 2 nci maddeyle, yargı kararları doğrultusunda basın kartının basın ve ifade özgürlüğüyle ilişkilendirilmesi sebebiyle basın kartının kimlere verileceğinin kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür.

Enformasyon çalışanları, dernek ya da vakıflar gazeteci değildir. Bürokratlar veya yandaş dernekler, vakıflara basın kartı dağıtılmasının önü açacaktır.

Ek 3 üncü maddeyle, yargı kararları doğrultusunda basın kartının basın ve ifade özgürlüğüyle ilişkilendirilmesi sebebiyle basın kartı verilecek kişilerde aranacak şartların kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür.

Teklifin bu maddesinde sınai ve zirai faaliyet ile iştigal edenlerin eklenmemesi, sadece “ticari faaliyette bulunmak” koşulu konulması asıl işi sanayicilik ve ziraat olanların da basın kartı alabilmesinin önünü açacaktır.

Normalde bu şartlar yönetmelikle düzenleniyordu ve bu maddeler yönetmelikte yoktu. Türkiye'de yargının tamamen uluslararası hukuku tanımayan, AİHM ve İHS uygulamayan tavrı da düşünüldüğünde söz konusu madde gazetecilik yapmayı kısıtlayacaktır.

Ek 4 üncü maddeyle, yabancı medya mensuplarının basın kartını hangi şartlarda alacağı düzenlenerek, basın kartı alım işlemlerinde karşılıklılık esasının da gözetileceği hüküm altına alınmıştır.

Bu uygulama ile madde metninde belirtilen diğer şartları sağlaması halinde dahi yabancı medya mensuplarına basın kartı verilmesi İletişim Başkanlığı'nın uhtesine bırakılmaktadır.

Yabancı gazeteciler için basın kartı alınması zorlaştırılmış. Daha önce sadece kurumlarından aldıkları belge ve maaş bordrosu gibi bir belgeyle başvuru yapabiliyorlardı.

Madde metninde düzenlenen Basın Kartı Komisyonu, beş üyesinin siyasi iktidar tarafından belirlendiği dokuz üyeden oluşmaktadır.

Komisyon üyeleri de İletişim Başkanlığının atamalarıyla geliyor. Yani hem üye yapısı hem de son onay mercii yine Başkanlık tarafından belirleniyor.

Komisyonun oluşumunda ağırlık Meslek Örgütlerine verilmelidir. Oysa Teklifte azınlıkta kalmaktadır.

Ek 6 ncı maddenin birinci fıkrasıyla basın kartı sahibinin sahip olması gereken nitelikleri kaybettiğinin anlaşılması halinde bu durumda Komisyon değerlendirmesine gerek kalmadığından basın kartının Başkanlıkça iptal edilmesi öngörülmüştür.

Basın kartının, siyasi iktidarın parçası olan İletişim Başkanlığı ve Basın Kartı Komisyonu tarafından iptal edilmesi son derece keyfi ve riskli bir düzenlemedir.

Basın kartı iptali durumunda yeniden bekleme süreleri öngörülmüş. Bu kısıtlamalar adil değildir.

İletişim Başkanlığına basın mesleği üzerinde düzenleme yetkisi veren bu madde gerek mesleki gelişim gerekse çağdaş dünya standartlarıyla bağdaşmamaktadır.

Geçici madde 4 ile 5187 sayılı Kanunda yapılan değişikliklerle ilgili tarafların uyum sağlaması için üç aylık süre öngörülmüştür ve Cumhuriyet Başsavcılıklarında bulunan kayıtların, bu konuda görev yapan Basın İlan Kurumuna verilmesi düzenlenmiştir.

Dünyanın hiçbir hukuk devletinde Cumhuriyet Başsavcılıkları ellerinde bulunan kayıtları idareye devretmezler. Yargının bağımsız ve özgür karar verebilmesi için bu tür uygulamaların olmaması gerekmektedir.

Basın İlan Kurumu Genel Kuruluna RTÜK'ten temsilci atanmasında sorun bulunmaktadır.

Resmi ilan ve reklam verilebilecek internet haber sitelerinin de Kurumun internet siteleri üzerinden kamuoyuna duyurulması amacıyla 195 sayılı Kanunun 37 nci maddesinin başlığı ve birinci fıkrası değiştirilmiştir.

Maddeyle, 195 sayılı Kanunun 45 inci maddesinden sonra gelmek üzere Üçüncü Bölümüne “İnternet Haber Sitelerinde Yayınlanacak Resmi İlan ve Reklamlar” üst başlıklı “Üçüncü Kısım” ilave edilerek, “Kapsam ve esaslar” başlıklı 45/A maddesi ihdas edilmektedir.

Bu izinlerin verilmesine ilişkin düzenlemeler objektiflik ve belirlilik kıstaslarından yoksun olacaktır. Rekabeti zedeleyici düzenlemelere ve idarenin takdir hakkını aşan düzenlemelere neden olabilecek bu düzenleme Anayasa'ya da aykırılık içermektedir.

Resmi ilan ve reklam yayınına ilişkin koşullar basın özgürlüğü ve mülkiyet hakkı üzerinde sınırlayıcı etkiler doğuracaktır.

Şimdi yapılan düzenleme olası iptal kararı çerçevesinde bir düzenleme olarak görülse de Basın Kanunu kapsamında çalışma ile Basın Kartına sahip olma arasında yine bir ilişki kurulmakta ve gazetecilerin fiili hizmet zammından yararlanması sakatlanmaktadır.

İcra memurları tarafından ifa edilen bu yetkiden kaynaklanan uygulamalardaki farklılıkların giderilmesi, bu ilanların internet haber sitelerinde de yayınlatılması amacıyla maddeye eklemeler yapılmaktadır.

Resmi ilanların, şartları Basın İlan Kurumu Genel Kurulunca belirlenecek internet haber sitelerinde de yayınlatılması amacıyla 2886 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde geçen ‘gazete’ ibarelerinin yanına ‘internet haber sitesi’ ibareleri eklenmektedir.

Resmi ilanların, şartları Basın İlan Kurumu Genel Kurulunca belirlenecek internet haber sitelerinde de yayınlatılması amacıyla 4734 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde geçen ‘gazete’ ibarelerinin yanına ‘internet haber sitesi’ ibareleri eklenmektedir.

Maddenin (d) bendiyle, resmi ilanların, şartları Basın İlan Kurumu Genel Kurulunca belirlenecek internet haber sitelerinde de yayınlatılması amacıyla 7201 sayılı Tebligat Kanununun 29 uncu maddesinde değişiklik yapılmaktadır.

Maddeyle, sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli olacak şekilde alenen yaymak suç olarak düzenlenmektedir.

Kişi, yaptığı her paylaşımda, söylediği her sözde; bu suçun faili konumuna düşme riskiyle karşı karşıya kalacaktır.

Bu maddeyle gerek sivil toplum, gerek siyaset gerekse de gazeteciler üzerinde çok ciddi bir baskı uygulanması hedeflenmektedir.

Neredeyse her türlü bilgi, haber vs bu kapsamda değerlendirilebilecek ve ceza kapsamına alınabilecek ve sonuçta niyet okumaya kadar gidebilecektir.

Teklif ile, Türk Ceza Kanununda ihdas edilen “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” başlıklı 217/A maddesi bakımından temyiz kanun yoluna başvurulabilmesine imkan tanınmaktadır.

29. Madde ile getirilen düzenlemenin Anayasa'ya aykırılığı göz önünde bulundurulduğunda 29. Madde ile bağlantılı olarak 30. Maddenin de teklif metninden çıkarılması gerekmektedir.

Bu düzenleme bütün muhalif medyaya karşı kullanacak bir düzenlemedir. Her açıklama, her toplantı için bu madde uygulamaya konulabilecektir.

Yedinci fıkra kapsamında yapılan değişiklikle, Birlik ile erişim sağlayıcılar arasında kararların bildirimi noktasında doğru ve hızlı bir şekilde veri akışının sağlanmasını teminen gerekli yazılım ve donanımın erişim sağlayıcılar tarafından kurulması yükümlülüğü getirilmektedir.

Halihazırda ESB'nin erişim engellemelerdeki yetki aşımı göz önünde bulundurulduğunda, ESB'ye daha fazla yetki verilmesinin mevcut sorunlara çözüm üretemeyeceği, aksine daha büyük sorunlara yol açacağı ortadadır.

Mevcut olan internet yasasıyla uluslararası şirketlerin veya internet ağ sağlayıcılarının bu yükümlülüklerini yerine getiremeyecekleri düşüncesi hâkim bir kanıdır. Bu teklif kapsamı itibarıyla da belirsizliklerle doludur.

Erişim Sağlayıcıları Birliğine kuruluş amacını da aşan yetkiler bu madde ile verilmektedir. Birlik, kuruluş sınırları içinde kalmalı ve yetkisini aşmasının önüne geçilmelidir.

Öte yandan, MİT mensuplarıyla ailelerinin bilgilerini paylaştığı iddia edilen haberlerin, BTK Başkanı'nın takdiriyle çıkarılması ya da siteye erişimin engellenmesi basın ve ifade özgürlüğü, habere erişim hakkı ile çelişkili bir durum oluşturmaktadır.

Yeni eklenen (ç) bendi ve yapılan değişiklik, oldukça geniş ve amacını aşan, bilgi edinme ve gerçeğe erişim hakkını zedeler mahiyettedir.

Kaldı ki mevcut karara konu içerikler hakkında kişilik haklarının ihlali yönünden değerlendirmeyi yapan hakimliğin, Birliğin mevcut kararı başkaca internet adreslerine uygulaması hakkında da değerlendirme yapması usul ekonomisi açısından da yerinde olacaktır.

AYM, TBMM'ye yeni düzenleme yapılmaması durumunda tüm başvuruların hak ihlali ile sonuçlanacağını da bildirmiş oldu.

Bu düzenleme ile Anayasa Mahkemesinin değerlendirmelerinin karşılandığı iddiası gerçeği yansıtmamaktadır. Yargısal denetime sınır getirilmemelidir.

Birinci fıkra kapsamında yapılan değişiklikle, kullanıcılar ve yetkili merciler ile sosyal ağ sağlayıcılar arasında muhataplık ilişkisini güçlendirmek suretiyle kişilik haklarının korunmasına yönelik daha etkin bir mekanizmanın oluşturulması amaçlanmaktadır.

Bu durumda, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun kişisel verilere sınırsız şekilde ve keyfi olarak ulaşması riski ortaya çıkmaktadır.

Bu maddeyle istenildiği an muhalif basına yönelik gözaltı ve soruşturma furyası başlatılabilir.

Sonuçta yurt dışı kaynaklı sosyal medya kuruluşlarının Türkiye'yi terk etmesinin Ülkemiz açısından yaratacağı sonuçların gözden uzak tutulmaması önemlidir.

Bant daraltması uygulaması kullanıcıyı cezalandıran, haberleşme ve basın hürriyetini ihlal eden bir uygulama olarak kabul edilemezdir.

Hâlihazırda, internet tabanlı hizmet veya OTT (Over The Top) olarak isimlendirilen uygulamalar üzerinden internet kullanıcılarına temel olarak sesli, yazılı, görsel iletişim sağlamak amacı ile sunulan elektronik haberleşme hizmetlerinin tanımlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Anlık mesajlaşma uygulamalarını sosyal ağ sağlayıcılar ile beraber düzenlemek gerek hukuki gerekse teknik bazı sorunlar içermektedir. Anlık mesajlaşma uygulamalarına yönelik idarenin yapacağı işlemlerde haberleşme hürriyeti ve gizlilik esasının ihlali söz konusu olabilir.

İlgili maddenin Anayasanın 20. Maddesinde yer alan özel hayatın gizliliğine de aykırılık oluşturması nedeniyle teklif metninden çıkarılması teklif edilmiş fakat kabul edilmemiştir.

Türkiye’deki herhangi bir mevzuata tabi tutulmadan sunulan bu hizmetler, Kurum tarafından yetkilendirilen ve benzer hizmeti sunan işletmeciler açısından haksız rekabet oluşturabilmektedir.

36. Madde ile bağlantılı olarak yukarıda açıklanan gerekçeler ile 37. Maddenin de teklif metninden çıkarılması gerekmektedir.

36. maddede verdiğimiz önergede yer alan aynı gerekçelerle bu maddenin de metinden çıkarılması teklif edilmiş fakat kabul edilmemiştir.

Şebekeler üstü hizmet sağlayıcılarının 5809 sayılı Kanun kapsamına alınmasına bağlı olarak 5809 sayılı Kanunda öngörülen yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde uygulanacak yaptırımlar düzenlenmektedir.

Kanun teklifinde öngörülen söz konusu müeyyide, cezaların kanuniliği ilkesine (Anayasa m.38) aykırıdır. Zira, bire otuzluk bir orana tekabül eden anılan idari para cezası makası aşırı derecede geniştir.

36. ve 37. maddelerde verdiğimiz önergelerde yer alan aynı gerekçelerle bu maddenin de metinden çıkarılması teklif edilmiş fakat kabul edilmemiştir.