Cumhurbaşkanı ve Yürütme
Cumhurbaşkanı nasıl seçilir, hangi yetkileri kullanır, sınırları neler?. 19 soruda, her cevap dayandığı maddeyle.
Önce Kendini DeneCumhurbaşkanını kim seçer?
Cumhurbaşkanını doğrudan halk genel oyla seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasaya göre Cumhurbaşkanı, 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir.
Cumhurbaşkanının görev süresi ne kadardır ve bir kişi en fazla kaç kez seçilebilir?
Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla 2 kez Cumhurbaşkanı seçilebilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 101. maddesi görev süresini 5 yıl olarak belirler ve bir kişinin en fazla 2 defa Cumhurbaşkanı seçilebileceğini söyler.
Cumhurbaşkanı seçiminin ilk turunda hiçbir aday geçerli oyların salt çoğunluğunu alamadı. Sıradaki adım ne?
Cumhurbaşkanı seçiminin ilk turunda salt çoğunluk çıkmazsa izleyen ikinci pazar günü, ilk turda en çok oy alan 2 aday yarışır.
Neden? Açıklama ve Madde
İlk turda salt çoğunluk sağlanamazsa, izleyen ikinci pazar günü ilk turda en çok oy alan 2 aday arasında ikinci oylama yapılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday seçilir.
Cumhurbaşkanı, bir milletvekilini bakan olarak atadı. Milletvekilliğine ne olur?
Cumhurbaşkanının bakan olarak atadığı milletvekilinin milletvekilliği sona erer.
Neden? Açıklama ve Madde
Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları Cumhurbaşkanı atar ve görevden alır; bu göreve atanan milletvekilinin Meclis üyeliği sona erer.
Meclis bir kanunu kabul etti, ancak Cumhurbaşkanı yayımlanmasını uygun bulmuyor. Sıradaki adım ne?
Cumhurbaşkanı yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunu 15 gün içinde gerekçesiyle Meclise geri gönderir.
Neden? Açıklama ve Madde
Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar ya da uygun bulmadıklarını aynı süre içinde gerekçesiyle Meclise geri gönderir. Meclis kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse kanun yayımlanır.
Cumhurbaşkanı olağanüstü hal ilan etti ve karar Resmi Gazetede yayımlandı. Sıradaki adım ne?
Cumhurbaşkanının ilan ettiği olağanüstü hal kararı, Resmi Gazetede yayımlandığı gün TBMM'nin onayına sunulur.
Neden? Açıklama ve Madde
Olağanüstü hal en fazla 6 ay için ilan edilebilir ve karar yayımlandığı gün Meclis onayına sunulur. Meclis süreyi kısaltabilir, uzatabilir ya da olağanüstü hali kaldırabilir.
Bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile bir kanun aynı konuda farklı hükümler içeriyor. Hangisi uygulanır?
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda farklı hükümler içeriyorsa kanun hükümleri uygulanır.
Neden? Açıklama ve Madde
Kararname ile kanun çelişirse kanun uygulanır; Meclis aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hale gelir. Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar ile kanunda açıkça düzenlenen konular da kararnameyle düzenlenemez.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar kime karşı sorumludur?
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.
Neden? Açıklama ve Madde
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanınca atanır, görevden alınır ve ona karşı sorumludur. Meclis ise görevle ilgili suç iddialarında soruşturma yoluna başvurabilir.
Cumhurbaşkanı adayı olabilmek için hangi şartlar aranır?
Cumhurbaşkanı adayı 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilebilecek bir Türk vatandaşı olmalıdır.
Neden? Açıklama ve Madde
Cumhurbaşkanı, 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından seçilir. Milletvekili olmak şart değildir.
Cumhurbaşkanlığına aday göstermek için bir siyasi partinin desteği şart mı?
Parti desteği şart değil: Cumhurbaşkanı adayını parti grupları, son genel seçimde en az yüzde 5 oy almış partiler ve en az 100.000 seçmen gösterebilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Aday gösterme hakkı siyasi parti gruplarına, son genel seçimde tek başına veya birlikte en az yüzde 5 oy almış partilere ve en az 100.000 seçmene aittir.
Cumhurbaşkanlığı makamı herhangi bir nedenle boşaldı. Sıradaki adım ne?
Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa 45 gün içinde seçim yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekalet eder.
Neden? Açıklama ve Madde
Makam boşalırsa 45 gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır ve yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekalet eder. Genel seçime 1 yıl veya daha az kalmışsa Meclis seçimi de birlikte yenilenir.
Hangisi Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez?
Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez.
Neden? Açıklama ve Madde
Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler kararnameyle düzenlenemez. Bakanlıkların teşkilatı ve üst kademe yöneticilerin atanma usulü ise kararnameyle düzenlenir.
Meclis, seçimlerin yenilenmesine karar vermek istiyor. Hangisi doğrudur?
Meclis 3/5 çoğunlukla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; o zaman Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Neden? Açıklama ve Madde
Meclis, üye tamsayısının 3/5 çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu durumda Meclis genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Olağanüstü hal en fazla ne kadar süreyle ilan edilebilir ve nasıl uzatılır?
Olağanüstü hal en çok 6 ay için ilan edilebilir; Meclis süreyi her defasında en çok 4 ay uzatabilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Cumhurbaşkanı olağanüstü hali en çok 6 ay için ilan edebilir. Cumhurbaşkanının talebiyle Meclis süreyi her defasında 4 ayı geçmemek üzere uzatabilir; savaş hallerinde bu sınır aranmaz.
Meclis, Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılmasına karar verdi. Cumhurbaşkanı artık hangisini yapamaz?
Meclisin hakkında soruşturma açılmasına karar verdiği Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar veremez.
Neden? Açıklama ve Madde
Soruşturma, üye tamsayısının salt çoğunluğunun önergesi ve 3/5'inin gizli oyuyla açılır. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı seçim kararı alamaz.
Cumhurbaşkanı kanun hükmünde kararname (KHK) çıkarabilir mi?
Hayır; KHK maddesi 2017'de kaldırıldı, Cumhurbaşkanı bunun yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarır.
Neden? Açıklama ve Madde
Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermeyi düzenleyen Anayasanın 91. maddesi 2017 değişikliğiyle yürürlükten kaldırıldı. Bugün Cumhurbaşkanı, 104. maddeye göre yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir; temel haklar ve siyasi haklar bu kararnameyle düzenlenemez, kanunla çelişirse kanun uygulanır. Olağanüstü hallerde ise 119. maddeye göre olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda kanun hükmünde Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılabilir; bu kararnameler aynı gün Meclis onayına sunulur.
Bakanları ve Cumhurbaşkanı yardımcılarını kim atar?
Bakanları ve Cumhurbaşkanı yardımcılarını Cumhurbaşkanı atar ve görevden alır.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son verir. 106. maddeye göre bunlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından atanır ve TBMM önünde andiçer; milletvekili olan biri atanırsa Meclis üyeliği sona erer. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.
Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması için kaç oy gerekir?
Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma önergesi için en az 301, soruşturma açılması için 360, Yüce Divana sevk için 400 milletvekilinin oyu gerekir.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 105. maddesine göre Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılmasını TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu, yani en az 301 milletvekili önergeyle isteyebilir. Meclis önergeyi en geç 1 ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün, yani 360 milletvekilinin gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Soruşturmayı 15 kişilik bir komisyon yapar; Yüce Divana sevk için üye tamsayısının üçte ikisinin, yani 400 milletvekilinin gizli oyu gerekir.
Milli Güvenlik Kurulu kimlerden oluşur?
Milli Güvenlik Kurulu Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanır; üyeleri Cumhurbaşkanı yardımcıları, 4 bakan, Genelkurmay Başkanı ve 3 kuvvet komutanıdır.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 118. maddesine göre Milli Güvenlik Kurulu, Cumhurbaşkanının başkanlığında Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Milli Savunma, İçişleri ve Dışişleri bakanları, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri komutanlarından kurulur. Kurul, milli güvenlik siyasetine ilişkin tavsiye kararlarını ve görüşlerini Cumhurbaşkanına bildirir. Gündemi, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Genelkurmay Başkanının önerileri dikkate alınarak Cumhurbaşkanınca düzenlenir.
Diğer Konular
- Kanun Nasıl Yapılır?
- Genel Kurul Nasıl Çalışır?
- Meclis Hükümeti Nasıl Denetler?
- Milletvekilliği ve Seçimler
- Seçim Nasıl Yapılır?
- Bütçe Nasıl Yapılır?
- Anayasa Nasıl Değişir?
- Yargı Nasıl İşler?
- Belediye Meclisleri Nasıl Çalışır?
- Köy, Mahalle ve İl Nasıl Yönetilir?
- Vatandaş Karar Alma Sürecine Nasıl Katılır?
- Siyasi Partiler Nasıl Kurulur ve Çalışır?
- Uluslararası Antlaşmalar ve Savaş Kararı
