Yargı Nasıl İşler?
Mahkemelerin bağımsızlığından bireysel başvuruya yargının temel kuralları. 21 soruda, her cevap dayandığı maddeyle.
Önce Kendini DeneBir hakim davada karar verirken kimden emir ya da talimat alabilir?
Hakim davada hiç kimseden emir ya da talimat alamaz; hiçbir organ, makam, merci veya kişi mahkemelere emir veremez.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa 138'e göre hakimler görevlerinde bağımsızdır; hiçbir organ, makam veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Mahkemelerde duruşmalar kural olarak kimlere açıktır?
Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır; genel ahlak veya kamu güvenliği kesin olarak gerektirirse kapalı yapılabilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa 141'e göre duruşmalar herkese açıktır; kapalı duruşmaya ancak genel ahlak veya kamu güvenliği kesin olarak gerektirirse karar verilebilir.
Belirli bir kişiyi yargılamak için sonradan olağanüstü bir yargı mercii kurulabilir mi?
Belirli bir kişiyi yargılamak için sonradan olağanüstü yargı mercii kurulamaz; bu, kanuni hakim güvencesinin gereğidir.
Neden? Açıklama ve Madde
Kanuni hakim güvencesi (Anayasa 37) gereği kimse kanunen bağlı olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz ve bu sonucu doğuracak olağanüstü merciler kurulamaz.
Adliye mahkemelerinin verdiği kararların son inceleme mercii hangisidir?
Adliye mahkemelerinin verdiği karar ve hükümlerin son inceleme mercii Yargıtaydır.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa 154'e göre Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. İdare mahkemelerinin kararları için bu görev Danıştaya aittir (Anayasa 155).
Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur ve üyeleri kim seçer?
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur; üyelerin 3'ünü TBMM, 12'sini Cumhurbaşkanı seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa 146'ya göre Mahkeme 15 üyeden kurulur; TBMM 2 üyeyi Sayıştay, 1 üyeyi baro adayları arasından, Cumhurbaşkanı ise kalan 12 üyeyi seçer. Cumhurbaşkanının seçtiği 12 üyenin 3'ü Yargıtay, 2'si Danıştay, 3'ü Yükseköğretim Kurulu adayları arasından; 4'ü üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hakim ve savcılar ile Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçilir.
Temel hakkının ihlal edildiğini düşünen biri Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu ne zaman yapabilir?
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, bütün idari ve yargısal yollar tüketildikten sonra 30 gün içinde yapılır.
Neden? Açıklama ve Madde
6216 sayılı Kanuna göre önce kanundaki idari ve yargısal yolların tamamı tüketilmeli (md 45), başvuru da bu yolların tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır (md 47).
Başkanı Adalet Bakanı olan 13 üyeli Hakimler ve Savcılar Kurulunun seçilen üyelerini kim belirler?
Hakimler ve Savcılar Kurulunun seçilen üyelerinden 7'sini TBMM, 4'ünü Cumhurbaşkanı seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa 159'a göre Kurulun 4 üyesi hakim ve savcılar arasından Cumhurbaşkanınca, 7 üyesi Yargıtay, Danıştay üyeleri, öğretim üyeleri ve avukatlar arasından TBMM tarafından seçilir; üyeler 4 yıl görev yapar.
Görülmekte olan bir dava hakkında TBMM'de yargı yetkisiyle ilgili soru sorulabilir mi?
Görülmekte olan bir dava hakkında TBMM'de yargı yetkisinin kullanılmasıyla ilgili soru sorulamaz ve görüşme yapılamaz.
Neden? Açıklama ve Madde
Mahkemelerin bağımsızlığı gereği, süren bir dava hakkında Mecliste yargı yetkisinin kullanılmasıyla ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz, beyanda bulunulamaz.
Hakimler ve savcılar kural olarak kaç yaşına kadar görev yapar?
Hakimler ve savcılar kural olarak 65 yaşını bitirinceye kadar görev yapar.
Neden? Açıklama ve Madde
Hakim ve savcılar 65 yaşını bitirinceye kadar hizmet görür. Hakimlik teminatı gereği azledilemez, kendileri istemedikçe bu yaştan önce emekliye ayrılamazlar.
Bakanlar görevleriyle ilgili suçlardan dolayı nerede yargılanır?
Bakanlar görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde yargılanır.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve yüksek yargı başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılar.
Bir davanın adli yargıya mı idari yargıya mı ait olduğu konusundaki uyuşmazlığı kesin olarak kim çözer?
Bir davanın adli yargıya mı idari yargıya mı ait olduğu konusundaki uyuşmazlığı Uyuşmazlık Mahkemesi kesin olarak çözer.
Neden? Açıklama ve Madde
Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer. Başkanlığını Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar.
Anayasa Mahkemesi üyeleri kaç yıl için seçilir?
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilir ve bir kişi yalnız bir kez üye seçilebilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Üyeler 12 yıllık tek bir dönem için seçilir ve bir kimse iki kez üye seçilemez. Süresi dolmasa da üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.
Bir kanunun iptali için Anayasa Mahkemesinde doğrudan dava açma hakkı kime aittir?
Kanuna karşı doğrudan iptal davasını Cumhurbaşkanı, en fazla üyeli 2 parti grubu ve üyelerin en az beşte biri açabilir.
Neden? Açıklama ve Madde
Soyut norm denetimi olan iptal davasını yalnız bu sayılanlar açabilir. Dava, kanunun Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde açılmalıdır.
Bir mahkemenin gönderdiği itiraz başvurusunu Anayasa Mahkemesi 5 ay içinde karara bağlamazsa ne olur?
Anayasa Mahkemesi itiraz başvurusunu 5 ay içinde karara bağlamazsa mahkeme davayı yürürlükteki kanuna göre sonuçlandırır.
Neden? Açıklama ve Madde
Uygulayacağı kanunu Anayasaya aykırı bulan mahkeme davayı geri bırakır; Anayasa Mahkemesi 5 ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre bitirir. Karar, esas hüküm kesinleşmeden gelirse mahkeme ona uymak zorundadır.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği bir kanun hükmü ne zaman yürürlükten kalkar?
İptal edilen kanun hükmü, karar Resmi Gazetede yayımlanınca yürürlükten kalkar; mahkeme bu tarihi en çok 1 yıl erteleyebilir.
Neden? Açıklama ve Madde
İptal edilen hüküm, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; mahkeme bu tarihi en fazla 1 yıl ileri atabilir. İptal kararları geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi Başkanını kim seçer?
Anayasa Mahkemesi Başkanını Mahkemenin üyeleri kendi aralarından gizli oyla 4 yıl için seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 146. maddesine göre Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla 4 yıl için bir başkan ve iki başkanvekili seçilir; 15 üyeli Mahkemede bu çoğunluk 8 oydur. 6216 sayılı Kanunun 3. maddesi bu seçimi Mahkemenin görevleri arasında sayar. Süresi biten başkan yeniden seçilebilir.
Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için kaç yaşını doldurmuş olmak gerekir?
Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için 45 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 146. maddesine göre Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için 45 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ayrıca öğretim üyelerinin profesör ya da doçent olması, avukatların en az 20 yıl fiilen avukatlık yapmış olması, üst kademe yöneticilerinin yükseköğrenim görmüş ve en az 20 yıl kamu hizmetinde çalışmış olması, birinci sınıf hakim ve savcıların adaylık dahil en az 20 yıl çalışmış olması şarttır. Üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır (md. 147).
Danıştay üyelerini kim seçer?
Danıştay üyelerinin 4'te 3'ünü Hakimler ve Savcılar Kurulu, 4'te 1'ini Cumhurbaşkanı seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 155. maddesine göre Danıştay üyelerinin dörtte üçünü Hakimler ve Savcılar Kurulu birinci sınıf idari yargı hakim ve savcıları arasından, dörtte birini Cumhurbaşkanı nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından seçer. Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarını Danıştay Genel Kurulu kendi üyeleri arasından gizli oyla 4 yıl için seçer. Danıştay, idari mahkemelerin kararlarının son inceleme merciidir.
Yargıtay üyelerini kim seçer?
Yargıtay üyelerini Hakimler ve Savcılar Kurulu gizli oyla seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 154. maddesine göre Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hakim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hakimler ve Savcılar Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir. Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanlarını Yargıtay Genel Kurulu kendi üyeleri arasından 4 yıl için seçer. Yargıtay, adliye mahkemelerinin kararlarının son inceleme merciidir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını kim seçer?
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını Cumhurbaşkanı, Yargıtay Genel Kurulunun gösterdiği 5 aday arasından seçer.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 154. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirlediği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından 4 yıl için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir. Siyasi parti kapatma davasını açma yetkisi de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısındadır (md. 69).
Hakimler ve Savcılar Kurulu hangi işleri yapar?
Hakimler ve Savcılar Kurulu hakim ve savcıları mesleğe kabul eder, atar, nakleder, yükseltir ve disiplin cezası verir.
Neden? Açıklama ve Madde
Anayasanın 159. maddesine göre Hakimler ve Savcılar Kurulu adli ve idari yargı hakim ve savcılarını mesleğe kabul eder, atar ve nakleder, geçici yetki verir, yükseltir ve birinci sınıfa ayırır, kadro dağıtır, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verir, disiplin cezası verir ve görevden uzaklaştırır. Kurul 13 üyeden oluşur ve iki daire halinde çalışır; başkanı Adalet Bakanıdır. Kurulun meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.
Diğer Konular
- Kanun Nasıl Yapılır?
- Genel Kurul Nasıl Çalışır?
- Meclis Hükümeti Nasıl Denetler?
- Milletvekilliği ve Seçimler
- Seçim Nasıl Yapılır?
- Cumhurbaşkanı ve Yürütme
- Bütçe Nasıl Yapılır?
- Anayasa Nasıl Değişir?
- Belediye Meclisleri Nasıl Çalışır?
- Köy, Mahalle ve İl Nasıl Yönetilir?
- Vatandaş Karar Alma Sürecine Nasıl Katılır?
- Siyasi Partiler Nasıl Kurulur ve Çalışır?
- Uluslararası Antlaşmalar ve Savaş Kararı
