11. Yargı Paketi

Grup adına İsa Mesih Şahin (İstanbul) tarafından yazılan şerhte; yargıdaki temel sorunun mevzuat değil, "hakim teminatı" ve "siyasi baskı" olduğu vurgulandı.

Teklif Neleri İçeriyor?

1. Trafik ve Kamu Düzeni: "Maganda Yasası"

Ne Değişiyor? Türk Ceza Kanunu'nun 223. maddesi ("Ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması") yeniden düzenleniyor. Mevcut yasada bir aracın durdurulması suçunun oluşması için "cebir veya tehdit" kullanılması şarttı. Yeni düzenlemeyle bu şart kaldırılıyor. Artık "hukuka aykırı bir davranışla" kara, deniz, hava veya demiryolu aracının hareket etmesini engelleyenler cezalandırılacak.

Makas atarak yolu kesen, drift yaparak trafiği durduranlar 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası alacak.

Eğer araç bir yerden başka bir yere götürülürse (kaçırma), ceza 2 yıldan 5 yıla çıkacak.

Suçun konusu deniz veya demiryolu aracıysa ceza 3 yıldan 7 yıla, hava aracıysa 5 yıldan 10 yıla (kaçırma durumunda 7-12 yıl) kadar çıkabilecek.

• Muhalefet Şerhi ve Eleştiriler:

CHP: "Hukuka aykırı davranış" ifadesinin ceza hukukunda belirlilik ilkesine aykırı olduğunu savundu. Şerhte, bu maddenin sadece trafik magandalarına değil, demokratik protesto hakkını kullanarak yol kapatan işçilere, öğrencilere veya çevrecilere karşı da kullanılabileceği, barışçıl eylemlerin "terör" gibi cezalandırılma riski taşıdığı belirtildi.

DEM Parti: Benzer şekilde, toplumsal gösteri hakkının bu madde ile tamamen kriminalize edilebileceği uyarısında bulundu.

2. Siber Suçlar: "Bankalara Yargıç Yetkisi" Tartışması

Ne Değişiyor? Ceza Muhakemesi Kanunu'na yeni bir tedbir ekleniyor. Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen hırsızlık, dolandırıcılık ve banka/kredi kartı suçlarında; bankalar, ödeme kuruluşları ve kripto varlık borsaları, şüpheli bir işlem tespit ettiklerinde hesabı re'sen (kendiliğinden) 48 saat boyunca askıya alabilecek. Bu süre içinde savcılık kararıyla hesaba el konulabilecek.

Veri Vermeyen Bankaya Ceza: Soruşturma veya kovuşturma aşamasında, savcı veya hakimin banka, ödeme kuruluşu veya kripto borsasından istediği bilgi/belgeyi 10 gün içinde göndermeyen kurumlara 50.000 TL'den 300.000 TL'ye kadar idari para cezası verilecek.

• Muhalefet Şerhi ve Eleştiriler:

CHP ve İYİ Parti: Bu düzenlemeye en sert itiraz edilen noktalardan biri. Muhalefet, bir banka personelinin yargı kararı olmadan vatandaşın malvarlığına (hesabına) el koymasının "Mülkiyet Hakkı" ve "Masumiyet Karinesi" ihlali olduğunu savundu. "Bankalar yargıç yerine geçemez" denilerek, kötü niyetli veya hatalı bloke işlemlerinin ticari hayatta iflaslara yol açabileceği vurgulandı.

3. Avukatlar için Yeni Disiplin Cezaları

Anayasa Mahkemesi'nin "kanunilik ilkesine aykırı" bularak iptal ettiği Avukatlık Kanunu'nun disiplin maddeleri, çok daha detaylı bir şekilde yeniden düzenleniyor. Hangi eylemin hangi cezayı gerektirdiği (Uyarma, Kınama, Para Cezası, İşten Çıkarma, Meslekten Çıkarma) tek tek yazılıyor.

Öne Çıkan Bazı Disiplin Suçları:

• Uyarma: Meslektaşının dilekçesini izinsiz kopyalamak, duruşmaya cübbesiz çıkmak, mazeretsiz duruşmaya katılmamak.
• Kınama: Reklam yasağını ihlal etmek, işi sonuna kadar takip etmemek, müvekkilden fahiş ücret istemek, hakime/savcıya saygısızlık.
• Para Cezası (20 bin - 200 bin TL): Meslektaşına fiili saldırıda bulunmak, görevi kötüye kullanarak menfaat sağlamak.
• Meslekten Çıkarma: Zimmet, rüşvet, dolandırıcılık gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkum olmak.

4. İnfaz ve Cezaevi Düzenlemeleri

Mevcut uygulamada, "3 yıl erken açık cezaevine ayrılma" ve buna bağlı "denetimli serbestlik" haklarından yararlanabilmek için hükümlünün 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla kapalı ceza infaz kurumunda bulunması şartı aranıyordu. Bu durum, suçunu bu tarihten önce işlemiş olmasına rağmen; yargılaması uzun sürdüğü, tutuksuz yargılandığı veya cezası geç kesinleştiği için o tarihte henüz cezaevine girmemiş olan kişiler için büyük bir mağduriyet yaratıyordu. Aynı tarihte aynı suçu işleyen iki kişiden biri cezaevinde olduğu için erken çıkarken, diğeri yargılaması sürdüğü için bu haktan mahrum kalıyordu.

Ne Değişiyor?

Teklif yasalaştığında, "cezaevinde bulunma" şartı kaldırılacak. Bunun yerine "suçun işlendiği tarih" esas alınacak.

Suçun türüne bakılmaksızın (istisnalar hariç), 31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde suç işlemiş olan herkes bu düzenlemeden yararlanacak .

Bu kişiler, cezalarının infazı sürecinde kapalı cezaevinden açık cezaevine 3 yıl daha erken ayrılabilecekler.

Açık cezaevine ayrılma hakkını elde edenler, buna bağlı olarak denetimli serbestlik tedbirinden de daha erken yararlanarak tahliye olabilecekler.

Gerekçe: "İnfaz Adaleti"

Maddenin gerekçesinde, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde yaşanan gecikmelerin (mahkeme yoğunluğu, tebligat sorunları vb.) faturasının hükümlüye kesilemeyeceği vurgulanıyor. Hükümlüden kaynaklanmayan nedenlerle cezaevine geç girenlerin, bu avantajlı infaz rejiminden mahrum bırakılmasının "infaz adaletini" zedelediği belirtilerek, eşitsizliğin giderilmesi amaçlanıyor.

Önemli Detaylar

Bu düzenleme, "Adli Suçlar" olarak nitelendirilen suçları kapsamakta olup, faydalanabilmek için aşağıdaki şartların ve istisnaların dikkate alınması gerekmektedir:

1. Tarih Şartı

İşlenen suçun tarihi 31 Temmuz 2023 ve öncesi olmalıdır.

2. Kapsam Dışı Bırakılan Suçlar (İstisnalar) Aşağıdaki suçlar "Adli Suç" kapsamında olsa dahi düzenlemeden faydalanamazlar:

• Terör suçları
• Örgütlü suçlar
• Bazı cinsel suçlar
• Kasten Öldürme Suçları: Özellikle kadına, çocuğa, alt soya (çocuklar/torunlar) veya üst soya (anne/baba/büyükanne/büyükbaba) karşı işlenenler.
• Devlet ve Anayasal Düzenle İlgili Suçlar
• Devletin güvenliğine karşı suçlar
• Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar
• Milli savunmaya karşı suçlar
• Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk

Not: Genel İnfaz Kanunu'ndaki diğer saklı istisnalar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Lehe Olan Uygulanır: Eğer bu özel düzenleme yerine genel infaz hükümleri hükümlünün daha lehine ise (daha erken çıkmasını sağlıyorsa), genel hükümler uygulanmaya devam edecek.

Doğrudan Açık Cezaevi: Cezası düşük olduğu için doğrudan açık cezaevine alınanlar ile kapalıdan açığa ayrılanlar arasında bir fark gözetilmeyecek; her iki grup da şartları taşıyorsa bu haktan yararlanacak .

Uyum Düzenlemesi: Maddenin uygulanabilirliğini sağlamak adına, eski sistemle çelişen geçici 10. maddenin yedinci ve sekizinci fıkraları yürürlükten kaldırılıyor.

Sistem Nasıl İşleyecek?

Kişi cezasını çekmek için cezaevine başvurduğunda, suç tarihine bakılacak. Tarih tutuyorsa, kapalı cezaevinde geçirmesi gereken süreden 3 yıl düşülecek ve daha erken açık cezaevine/denetimli serbestliğe ayrılacak.

Muhalefet Şerhi

Muhalefet, infaz düzenlemelerinin sık sık değiştirilmesinin "hukuki öngörülebilirliği" yok ettiğini savundu. İYİ Parti ve CHP şerhlerinde, bu tür düzenlemelerin toplumdaki "suç işleyen kısa süre yatıp çıkıyor" algısını güçlendirdiğine ve mağdurları incittiğine dikkat çekildi.

Akıl Hastaları

Suç işleyen akıl hastalarının "Toplum açısından tehlikeliliği ortadan kalkana kadar" hastanede tutulması kuralına asgari süreler getiriliyor. Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda en az 1 yıl tedavi zorunlu olacak.

5. Trafik Kazalarında Ceza Artışı

Ne Değişiyor?

TCK 89. maddedeki "Taksirle Yaralama" suçunun cezaları artırılıyor. Basit hali için alt sınır 3 aydan 4 aya, üst sınır 1 yıldan 2 yıla çıkıyor. Bilinçli taksir veya birden fazla kişinin yaralandığı durumlarda üst sınır 5 yıla kadar yükselebilecek.

Muhalefet Şerhi ve Eleştiriler

İYİ Parti: Artışı desteklemekle birlikte, trafik kazalarındaki asıl sorunun "bilinçli taksir" ile "olası kast" arasındaki ince çizgi olduğunu belirtti. Cezaların artırılmasının, denetim eksikliği giderilmeden kazaları önlemeyeceği savunuldu.

6. Hakaret Suçunda "Önödeme" ve "Parayı Veren Kurtulur" Eleştirisi

Ne Değişiyor?

Hakaret suçu (kamu görevlisine karşı işlenenler hariç), "Önödeme" kurumuna dahil ediliyor. Fail, savcılığın belirleyeceği bir miktar parayı (günlük para cezası üzerinden hesaplanan tutar) defaten öderse, hakkında dava açılmayacak, mahkemeye çıkmayacak ve siciline işlenmeyecek.

Muhalefet Şerhi ve Eleştiriler

DEM Parti ve CHP: Bu düzenlemenin "kişilik haklarını parayla satılır hale getirdiğini" savundular. Muhalefet, "Parası olanın herkese hakaret edip parasını ödeyerek kurtulacağı, parası olmayanın ise yargılanacağı bir sistem, sınıf adaletidir" eleştirisini getirdi.

Nitelikli Dolandırıcılık Davalarının Devri

Ne Değişiyor?

TCK 158. maddede düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçları (banka, kredi, sigorta dolandırıcılığı vb.), Ağır Ceza Mahkemeleri'nden alınarak Asliye Ceza Mahkemeleri'ne veriliyor.

Muhalefet Şerhi ve Eleştiriler

Hukukçu Vekiller,Asliye Ceza Mahkemeleri'nin iş yükünün halihazırda "sürdürülemez" boyutta olduğu belirtildi. Dosyaların buraya yığılmasının, yargılamaların yıllarca sürmesine ve "gecikmiş adalet" sorununa yol açacağı şerhlerde vurgulandı.

8. Kurusıkı Silah Düzenlemesi

Düğün, nişan, asker uğurlaması veya maç kutlamalarında havaya ateş açılması sonucu yaşanan ölümler ve yaralanmalar nedeniyle TCK 170. maddede ("Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması") önemli değişiklikler yapılıyor.

Kurusıkı Silahlar Suç Kapsamına girecek. Bugüne kadar sadece "ateşli silahlar" (gerçek tabanca/tüfek) bu suçun konusuydu. Kurusıkı tabanca ile havaya ateş etmek Kabahatler Kanunu'na göre sadece idari para cezası gerektiriyordu.

Yeni teklifle, "ses ve gaz fişeği atabilen silahlar" (kurusıkı) ile ateş etmek de suç kapsamına alınıyor. Kurusıkı ile ateş edenlere 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek .

Gerçek Silahın Cezası Artıyor: Gerçek silahla havaya ateş etmenin cezası, mevcut kanundaki "6 aydan 3 yıla" yerine, "1 yıldan 5 yıla" kadar hapis olarak değiştiriliyor.

Kalabalık Yerlerde İşlenirse "Ağırlaştırıcı Neden": Eğer bu suç (hem gerçek hem kurusıkı silahla), insanların toplu olarak bulunduğu (düğün, pazar yeri, konser, meydan vb.) yerlerde işlenirse, verilecek ceza yarı oranında artırılacak.

Muhalefet Şerhi: Genel olarak desteklenmekle birlikte, denetimsiz satılan bu silahların satış aşamasında kontrol altına alınması gerektiği, sadece atış yapıldığında cezalandırmanın yetersiz olduğu belirtildi.

9. GSS Prim Affı

Ne Değişiyor?

1 Ocak 2016 tarihinden öncesine ait ödenmemiş Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçlarının aslı, faizi ve cezaları tamamen siliniyor.

Muhalefet Şerhi

Muhalefet partileri, affın olumlu olduğunu ancak sağlık hakkının temel bir hak olduğunu belirterek, GSS sisteminin tamamen kaldırılarak "primisz sağlık hizmeti" modeline geçilmesi gerektiğini savundu.

Teklif, Genel Kurul görüşmelerinin ardından yasalaşacak. Özellikle infaz ve trafik düzenlemeleri, Resmi Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek.